Cholesterol całkowity

Czym jest cholesterol całkowity

Cholesterol to tłuszczowa substancja, bez której organizm nie mógłby żyć. Buduje błony wszystkich komórek, jest surowcem do produkcji hormonów płciowych, kortyzolu, witaminy D i kwasów żółciowych, które pomagają trawić tłuszcze. Około trzy czwarte cholesterolu wytwarza sama wątroba, a resztę dostarcza jedzenie, głównie produkty zwierzęce.

We krwi cholesterol podróżuje w lipoproteinach – cząsteczkach z białka i tłuszczu. Cholesterol całkowity to suma tego, co niosą wszystkie te cząsteczki: LDL, HDL i lipoproteiny bogate w triglicerydy. W badaniu laboratoryjnym jest to jeden z najprostszych pomiarów, wykonywany automatycznie przez każde laboratorium jako część lipidogramu.

Do czego służy oznaczenie cholesterolu całkowitego

Cholesterol całkowity daje ogólny obraz gospodarki tłuszczowej i jest potrzebny do obliczenia innych parametrów. Laboratorium odejmuje od niego HDL, by uzyskać cholesterol nie-HDL, a we wzorach wylicza z niego LDL. Wynik wykorzystuje się też w części kalkulatorów ryzyka sercowo-naczyniowego.

Samo to badanie laboratoryjne bywa jednak mylące. Wysoki cholesterol całkowity może wynikać z wysokiego „dobrego” HDL, a wynik prawidłowy może ukrywać zbyt wysoki LDL przy niskim HDL. Dlatego zalecenia polskie i europejskie każą zawsze oceniać pełny profil lipidowy, a nie pojedynczą liczbę.

Kiedy bada się cholesterol całkowity

Oznaczenie wykonuje się w ramach rutynowych badań krwi u dorosłych – co najmniej raz, a następnie co kilka lat lub częściej, gdy rośnie ryzyko chorób serca. Częstsze badania laboratoryjne zaleca się przy nadciśnieniu, cukrzycy, otyłości, paleniu tytoniu, chorobach nerek i tarczycy oraz przy wczesnych zawałach w rodzinie. U leczonych pomiar powtarza się, by ocenić skuteczność terapii.

Normy cholesterolu całkowitego i jak czytać wynik

W Polsce laboratoria podają wynik w mg/dl, czasem także w mmol/l (1 mmol/l to około 38,7 mg/dl). Najczęściej jako wartość pożądaną dla dorosłych podaje się poniżej 190 mg/dl (5,0 mmol/l). Zakres z laboratorium dotyczy jednak osób zdrowych z niskim ryzykiem – osoba po zawale może mieć wynik „w normie” i mimo to wymagać intensywniejszego leczenia.

Wartości różnią się nieco między laboratoriami, zależnie od metody i przyjętych zaleceń. Zawsze patrz na zakres podany na wydruku z laboratorium i porównuj kolejne badania laboratoryjne wykonane w podobnych warunkach.

Cholesterol całkowity a inne badania laboratoryjne serca i naczyń

Cholesterol całkowity rzadko zleca się samodzielnie. Zwykle stanowi część pakietu, w którym laboratorium oznacza jednocześnie cholesterol LDL, cholesterol HDL i triglicerydy. Dopiero zestawienie tych badań laboratoryjnych pozwala zobaczyć, czy wysoki wynik wynika z frakcji szkodliwej, czy ochronnej.

W ocenie ryzyka lekarz bierze pod uwagę także inne badania laboratoryjne, m.in. glukozę, HbA1c i kreatyninę, a u części osób lipoproteinę (a). Jedno badanie laboratoryjne nigdy nie zastąpi rozmowy o ciśnieniu, paleniu, masie ciała i chorobach w rodzinie. Dlatego wynik z laboratorium najlepiej omawiać podczas wizyty, a nie oceniać samodzielnie według zakresu z wydruku.

Wysoki cholesterol całkowity – możliwe przyczyny

Najczęściej podwyższony cholesterol całkowity wynika ze wzrostu frakcji LDL. Przyczynami są skłonności rodzinne, dieta bogata w tłuszcze nasycone (tłuste mięso, wędliny, masło, smalec, wyroby cukiernicze), mała aktywność fizyczna i nadwaga. Wynik powyżej około 300 mg/dl, zwłaszcza u młodej osoby, każe pomyśleć o rodzinnej hipercholesterolemii – wrodzonym zaburzeniu, które warto wykryć wcześnie, bo dotyczy też krewnych.

Cholesterol rośnie także wtórnie: przy niedoczynności tarczycy (lekarz zleci wtedy badanie TSH), chorobach nerek z dużą utratą białka, zastoju żółci, cukrzycy, po niektórych lekach oraz w ciąży, gdzie wzrost jest naturalny. Czasem wysoki wynik to zasługa wysokiego HDL, co zwykle nie jest groźne – pokaże to dopiero pełny lipidogram w laboratorium.

Niski cholesterol całkowity – czy to problem

Niski cholesterol u osoby leczonej to zwykle efekt skutecznej terapii i powód do zadowolenia. Bez leczenia bardzo niskie wartości zdarzają się przy nadczynności tarczycy, niedożywieniu, zaburzeniach wchłaniania, ciężkich chorobach wątroby, przewlekłych stanach zapalnych i nowotworach. Przejściowy spadek obserwuje się po zawale, operacji i w ciężkiej infekcji. Rzadko przyczyną są wrodzone choroby genetyczne. O tym, czy niski wynik wymaga dalszych badań laboratoryjnych, decyduje lekarz.

Cholesterol całkowity na NFZ i prywatnie

Lekarz rodzinny może zlecić cholesterol na NFZ, zwykle jako część lipidogramu. Prywatnie badanie wykonuje praktycznie każde laboratorium i punkt pobrań w Szczecinie, bez skierowania. Wynik z laboratorium zwykle jest gotowy tego samego dnia.

Z wynikiem idź do lekarza rodzinnego, internisty lub kardiologa. Zabierz wcześniejsze badania krwi, listę leków i informacje o chorobach serca w rodzinie – tylko z nimi lekarz oceni ryzyko i ustali, czy wystarczy zmiana stylu życia, czy potrzebne jest leczenie.

Kiedy pilnie do lekarza

Sam wynik cholesterolu całkowitego nie jest stanem nagłym. Pilnie dzwoń pod 112 przy bólu lub ucisku w klatce piersiowej, duszności, nagłym osłabieniu jednej strony ciała, zaburzeniach mowy lub widzenia – to mogą być objawy zawału lub udaru.