Cholesterol nie-HDL

Czym jest cholesterol nie-HDL

Cholesterol nie-HDL to wynik prostego odejmowania: cholesterol całkowity minus cholesterol HDL. To, co zostaje, to cholesterol zawarty we wszystkich cząsteczkach, które mogą wnikać w ścianę tętnic i budować blaszki miażdżycowe. Należą do nich LDL, cząsteczki VLDL i IDL bogate w triglicerydy, ich resztki (tzw. remnanty) oraz lipoproteina (a).

Inaczej mówiąc, nie-HDL pokazuje cały „zły” cholesterol, a nie tylko jego największą część, czyli LDL. W badaniu laboratoryjnym nie wymaga osobnego oznaczenia – laboratorium oblicza go z dwóch wartości, które i tak mierzy w lipidogramie. Coraz więcej laboratoriów podaje go na wydruku automatycznie, a jeśli go brakuje, można go łatwo policzyć samemu.

Dlaczego lekarze zwracają uwagę na nie-HDL

Wytyczne polskie i europejskie traktują cholesterol nie-HDL, wyliczany przez laboratorium z każdego lipidogramu, jako drugi, obok LDL, cel leczenia. Ma on kilka zalet. Po pierwsze, nie zależy od posiłku, więc badanie krwi można wykonać o dowolnej porze. Po drugie, jest wiarygodny także wtedy, gdy triglicerydy są wysokie i wyliczenie LDL ze wzoru zawodzi. Po trzecie, obejmuje cząsteczki bogate w triglicerydy, które też sprzyjają miażdżycy.

Szczególnie przydatny jest u osób z cukrzycą, otyłością, zespołem metabolicznym, przewlekłą chorobą nerek i wysokimi triglicerydami. U nich LDL bywa „w celu”, a mimo to ryzyko pozostaje wysokie, co ujawnia dopiero cholesterol nie-HDL albo oznaczenie apolipoproteiny B.

Kiedy oznacza się cholesterol nie-HDL

Wynik jest dostępny przy każdym lipidogramie, więc ocenia się go przy profilaktycznych badaniach krwi, w ocenie ryzyka sercowo-naczyniowego i w kontroli leczenia. Lekarz zwraca na niego szczególną uwagę, gdy triglicerydy są podwyższone, gdy LDL jest bardzo niski po leczeniu albo gdy pacjent nie przyszedł na czczo. Kontrolne badania laboratoryjne wykonuje się po rozpoczęciu lub zmianie leczenia, zwykle po 4–12 tygodniach, a potem okresowo.

Cholesterol nie-HDL w badaniach laboratoryjnych – jak go policzyć

Jeśli laboratorium nie podało nie-HDL, odejmij HDL od cholesterolu całkowitego. Przykład: cholesterol całkowity 210 mg/dl i HDL 50 mg/dl dają nie-HDL 160 mg/dl. Obie wartości muszą pochodzić z tego samego badania laboratoryjnego i być w tych samych jednostkach.

Ponieważ nie-HDL jest wyliczany, jego dokładność zależy od dokładności dwóch pomiarów. W praktyce te badania laboratoryjne są dobrze ujednolicone i wyniki z różnych laboratoriów są zbliżone. Przy porównywaniu kolejnych wyników warto jednak korzystać z tego samego laboratorium, bo pozwala to wychwycić nawet niewielkie zmiany. Wyniki badań laboratoryjnych w mmol/l przelicza się na mg/dl, mnożąc przez około 38,7.

Normy i cele dla cholesterolu nie-HDL

Wiele laboratoriów jako wartość pożądaną podaje poniżej około 130 mg/dl (3,4 mmol/l). Wytyczne wyznaczają jednak cele zależne od ryzyka, zwykle o około 30 mg/dl wyższe niż odpowiadający im cel dla cholesterolu LDL:

• ryzyko umiarkowane: poniżej 130 mg/dl (3,4 mmol/l),
• ryzyko wysokie: poniżej 100 mg/dl (2,6 mmol/l),
• ryzyko bardzo wysokie: poniżej 85 mg/dl (2,2 mmol/l),
• ryzyko ekstremalnie wysokie wg polskich wytycznych: odpowiednio niżej, zwykle około 70 mg/dl (1,8 mmol/l) – cel ustala lekarz.

Wysoki cholesterol nie-HDL – co może oznaczać

Podwyższony nie-HDL oznacza, że we krwi krąży dużo cząsteczek sprzyjających miażdżycy. Przyczyny są podobne jak przy wysokim LDL i wysokich triglicerydach: skłonności rodzinne, dieta bogata w tłuszcze nasycone i cukry proste, alkohol, brak ruchu, nadwaga, insulinooporność i cukrzyca. Wtórnie wynik rośnie przy niedoczynności tarczycy, chorobach nerek i wątroby oraz po niektórych lekach.

Gdy laboratorium pokazuje wysoki nie-HDL przy prawidłowym LDL, zwykle winne są cząsteczki bogate w triglicerydy. To sygnał, by zadbać o kontrolę cukru, masę ciała i ograniczyć alkohol. Lekarz może też zlecić dodatkowe badania laboratoryjne, m.in. glukozę i HbA1c.

Niski cholesterol nie-HDL

Niski nie-HDL w badaniu laboratoryjnym jest korzystny i zwykle świadczy o skutecznym leczeniu lub zdrowym stylu życia. Bardzo niskie wartości bez leczenia zdarzają się rzadko – przy nadczynności tarczycy, niedożywieniu, chorobach wątroby czy zaburzeniach wchłaniania – i wtedy ocenia je lekarz w kontekście innych objawów.

Cholesterol nie-HDL na NFZ i prywatnie

Nie-HDL jest częścią lipidogramu, który na NFZ zleca lekarz rodzinny, a także kardiolog, diabetolog i internista. Prywatnie można wykonać lipidogram bez skierowania w każdym laboratorium – w Szczecinie oferuje go większość punktów pobrań. Wynik z laboratorium jest zwykle gotowy tego samego dnia. Na wizytę zabierz wcześniejsze wyniki i listę leków.

Kiedy pilnie do lekarza

Wysoki nie-HDL w wynikach badań laboratoryjnych nie jest stanem nagłym, a laboratoria nie traktują go jako wartości krytycznej. Dzwoń pod 112 przy bólu w klatce piersiowej, duszności, nagłym osłabieniu połowy ciała, zaburzeniach mowy lub widzenia – mogą to być objawy zawału lub udaru.