Jak ocenia się ryzyko chorób serca i jakie są cele dla cholesterolu LDL u osób zdrowych

Streszczenie badania prostym językiem

O co chodzi w tym badaniu

Choroby serca i naczyń to wciąż najczęstsza przyczyna zgonów na świecie. Jednym z najważniejszych czynników ryzyka jest cholesterol LDL, potocznie nazywany „złym” cholesterolem. Mierzy się go w lipidogramie – podstawowym badaniu laboratoryjnym tłuszczów we krwi, obejmującym też cholesterol całkowity, HDL i triglicerydy.

Sam wynik LDL nie wystarcza jednak do decyzji o leczeniu. Lekarz ocenia łączne ryzyko zawału i udaru w ciągu najbliższych lat. Autorzy z Uniwersytetu Ateńskiego przygotowali przegląd narzędzi do takiej oceny u osób, które jeszcze nie chorują na serce (tzw. profilaktyka pierwotna), oraz zaleceń dotyczących obniżania LDL.

Jak przeprowadzono badanie

Był to przegląd narracyjny, czyli opisowe omówienie wytycznych i wybranych badań, bez systematycznego wyszukiwania i bez łączenia wyników w obliczeniach. Autorzy porównali zalecenia Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) z 2021 roku z zaleceniami amerykańskimi z 2019 roku oraz opisali, jak wygląda ich stosowanie w codziennej praktyce.

Co wykazało

W Europie zalecanym narzędziem jest kalkulator SCORE2 dla osób w wieku 40–69 lat, a także jego wersje dla osób od 70. roku życia i dla chorych na cukrzycę. Uwzględnia on płeć, wiek, palenie, ciśnienie skurczowe oraz cholesterol całkowity i HDL, a wynik podaje jako ryzyko zawału lub udaru w ciągu 10 lat. Progi ryzyka zależą od wieku – u młodszych już niższy wynik oznacza wysokie ryzyko.

Ryzyko mogą podwyższać tzw. modyfikatory: choroby serca w rodzinie w młodym wieku, choroby autoimmunologiczne, otyłość, nadciśnienie w ciąży, podwyższone CRP lub lipoproteina (a), albuminuria czy rodzinna hipercholesterolemia. Wykrycie blaszek miażdżycowych w badaniach obrazowych, np. w USG tętnic szyjnych, może przenieść osobę z grupy niskiego do grupy wysokiego ryzyka.

Według wytycznych europejskich docelowy LDL to poniżej 70 mg/dl przy wysokim ryzyku i poniżej 55 mg/dl przy bardzo wysokim, przy jednoczesnym obniżeniu wyjściowego LDL co najmniej o połowę. Wytyczne amerykańskie zamiast konkretnych wartości wskazują procent obniżenia. W badaniach z codziennej praktyki w Europie cel osiągało tylko 21–33% leczonych pacjentów.

Autorzy przypominają też, że w dużych badaniach z placebo dolegliwości mięśniowe tylko w niewielkiej części wynikały z samego leku obniżającego cholesterol, a obawa przed działaniami niepożądanymi bywa przyczyną przerywania leczenia.

Co to oznacza dla pacjenta

Jeśli masz podwyższony cholesterol LDL, sam wynik nie przesądza, czy potrzebujesz leków. Lekarz powinien ocenić twoje łączne ryzyko, np. kalkulatorem SCORE2, i wziąć pod uwagę dodatkowe czynniki, takie jak historia rodzinna. Im wyższe ryzyko, tym niższy powinien być docelowy LDL.

Podstawą zawsze jest styl życia: niepalenie, zdrowa dieta i co najmniej 150 minut umiarkowanego ruchu w tygodniu. Jeśli lekarz zalecił leczenie, a wyniki wciąż nie osiągają celu, warto zapytać o dalsze kroki. Nie przerywaj leków na własną rękę – ewentualne dolegliwości omów z lekarzem.

Ograniczenia badania

To przegląd opisowy, w którym autorzy sami dobierali omawiane prace – nie jest to przegląd systematyczny. Opiera się na wytycznych ESC z 2021 roku i amerykańskich z 2019 roku; nowsze wersje wytycznych mogą się różnić w szczegółach. Kalkulatory ryzyka dobrze przewidują ryzyko w dużych grupach, ale dla pojedynczej osoby dają tylko przybliżenie. Opinia autorów o przydatności rutynowego USG tętnic u osób w średnim wieku jest ich stanowiskiem, a nie wnioskiem z nowych badań.

Najważniejsze w skrócie

Decyzja o obniżaniu cholesterolu LDL zależy od łącznego ryzyka chorób serca, a nie od jednego wyniku. Im wyższe ryzyko, tym niższy cel LDL, a w praktyce wielu pacjentów tego celu nie osiąga.