Lamblie (Giardia) – antygen w kale

Czym są lamblie i co wykrywa test na antygen w kale

Lamblie, czyli Giardia intestinalis (dawniej Giardia lamblia), to jednokomórkowe pasożyty – pierwotniaki – żyjące w jelicie cienkim. Przyczepiają się do błony śluzowej dwunastnicy i jelita czczego, utrudniając wchłanianie pokarmu. Do środowiska trafiają w postaci cyst, czyli odpornych przetrwalników, które mogą długo przetrwać w wodzie.

Do zakażenia dochodzi drogą pokarmową: przez wodę ze studni, jezior czy basenów, przez niedomyte warzywa i owoce, a najczęściej przez brudne ręce. Lamblioza łatwo szerzy się w żłobkach i przedszkolach, a także w rodzinach. Do zakażenia wystarczy niewielka liczba cyst.

Test na antygen lamblii wykrywa w kale białka charakterystyczne dla tego pasożyta. Laboratoria wykonują go metodą immunoenzymatyczną lub immunochromatograficzną, z użyciem przeciwciał. To badanie laboratoryjne jest wyraźnie czulsze niż poszukiwanie cyst pod mikroskopem, bo nie wymaga, by diagnosta trafił na sam pasożyt w niewielkim fragmencie próbki. Niektóre laboratoria wykonują jednocześnie test na lamblie i kryptosporydium – inne pierwotniaki jelitowe, które dają podobne objawy.

Objawy lambliozy i kiedy wykonuje się badanie

Wiele osób zakażonych lambliami nie ma żadnych objawów. U innych pojawia się wodnista, a później tłusta, cuchnąca biegunka, wzdęcia, burczenie w brzuchu, bóle brzucha, nudności i brak apetytu. Przewlekła lamblioza może prowadzić do chudnięcia, a u dzieci do słabszego przyrostu masy ciała i niedoborów witamin. Lekarz zleca badanie laboratoryjne w kierunku lamblii przede wszystkim wtedy, gdy objawy utrzymują się dłużej niż kilka dni.

• biegunka trwająca dłużej niż tydzień lub nawracająca
• wzdęcia, bóle brzucha i tłuste stolce bez wyjaśnionej przyczyny
• biegunka po podróży, wypoczynku pod namiotem lub piciu nieprzegotowanej wody
• zachorowania w żłobku, przedszkolu lub w rodzinie
• kontrola po leczeniu lambliozy, jeśli objawy nie ustępują

Jak pobrać kał na lamblie

Do tego badania laboratoryjnego potrzebny jest pojemnik z łopatką, dostępny w aptece lub w punkcie pobrań. Kał oddaj do czystego naczynia, nocnika lub na papier rozłożony w toalecie, a łopatką pobierz niewielką ilość z kilku miejsc. U małych dzieci można pobrać kał z pieluszki, jeśli nie wsiąkł całkowicie.

Pojemnik opisz imieniem, nazwiskiem i datą, a próbkę dostarcz do laboratorium możliwie szybko, najlepiej tego samego dnia. Zwykle wystarczy jedna próbka, ale przy utrzymujących się objawach i ujemnym wyniku lekarz może zlecić powtórzenie badania z kolejnej porcji kału. Badanie laboratoryjne na lamblie często zleca się razem z ogólnym badaniem kału na pasożyty, które wykrywa także jaja robaków.

Nie każde laboratorium wykonuje test antygenowy na miejscu – część punktów pobrań przekazuje próbki do większego laboratorium, co może wydłużyć oczekiwanie o dzień. Jeśli zależy ci na czasie, zapytaj o to przy oddawaniu próbki. Samo badanie laboratoryjne trwa krótko, więc w laboratorium, które robi je na miejscu, wynik bywa gotowy nawet tego samego dnia.

Wynik dodatni i ujemny – jak go rozumieć

Test na antygen jest jakościowy – laboratorium podaje wynik dodatni albo ujemny, bez liczb i zakresów. Wynik dodatni przy objawach potwierdza lambliozę i jest podstawą do leczenia, o którym decyduje lekarz. Wynik dodatni u osoby bez objawów lekarz ocenia indywidualnie – czasem leczy, na przykład gdy w domu jest małe dziecko lub kobieta w ciąży.

Ujemny wynik badania laboratoryjnego u większości osób wyklucza lambliozę, choć przy bardzo silnych objawach i dużym podejrzeniu lekarz może zlecić powtórzenie. Po leczeniu antygen może utrzymywać się w kale jeszcze przez jakiś czas, dlatego badanie kontrolne wykonuje się zwykle dopiero po kilku tygodniach i tylko wtedy, gdy lekarz uzna je za potrzebne.

Po przebytej lambliozie przez kilka tygodni może utrzymywać się nietolerancja laktozy, czyli cukru mlecznego, bo uszkodzona błona śluzowa jelita wytwarza mniej enzymu, który go trawi. Jeśli wzdęcia po mleku nie mijają, lekarz może zlecić badanie w kierunku nietolerancji laktozy.

Inne badania laboratoryjne przy przewlekłej biegunce

Lamblie to tylko jedna z wielu możliwych przyczyn biegunki. Przy nagłej biegunce u dziecka częściej winne są wirusy, które wykrywa test na rotawirusy, adenowirusy i norowirusy. Gdy biegunce towarzyszy gorączka lub krew w stolcu, lekarz może zlecić posiew kału w kierunku bakterii Salmonella i Shigella.

Przewlekłe wzdęcia, biegunka i słaby przyrost masy ciała mogą też wynikać z celiakii. Wtedy pomocne są badania krwi, na przykład przeciwciała przeciw transglutaminazie tkankowej. Kolejność badań laboratoryjnych ustala lekarz na podstawie objawów, wieku i wywiadu. Dobrze, gdy kolejne badania laboratoryjne są wykonane w jednym laboratorium – łatwiej wtedy zestawić wyniki.

Lamblie – badanie na NFZ i prywatnie, czas oczekiwania

Test na lamblie zleca zwykle pediatra, lekarz rodzinny, gastroenterolog albo specjalista chorób zakaźnych. Prywatnie badanie można wykonać bez skierowania. W Szczecinie przyjmuje je większość punktów pobrań, a wynik z laboratorium jest zwykle gotowy po 1–3 dniach roboczych. Badanie bywa elementem zestawów diagnostycznych dla dzieci, takich jak pakiet badań dla najmłodszych.

Z dodatnim wynikiem idź do lekarza – leczenie lambliozy wymaga leków na receptę, a dawkowanie zależy od wieku i masy ciała. Warto też zadbać o higienę rąk w całej rodzinie, bo zakażenie łatwo przenosi się na domowników.

Kiedy z biegunką pilnie do lekarza

Pilnej pomocy wymaga biegunka z objawami odwodnienia: suchy język, brak łez, rzadkie oddawanie moczu, senność czy zapadnięte oczy u dziecka, a u dorosłych zawroty głowy i osłabienie. Niepokojące są też krew w stolcu, wysoka gorączka i silny ból brzucha. Niemowlęta odwadniają się bardzo szybko. W takich sytuacjach nie czekaj na wynik testu z laboratorium – jedź na SOR lub dzwoń pod 112.