Skolwin

Skolwin – historia i charakter osiedla

Historia: Scholwin, Odermünde, Skolwin

Skolwin powstał w XIII wieku jako wieś rolnicza. Już w 1286 roku biskup kamieński powierzył opiekę nad tutejszym kościołem proboszczowi kościoła Mariackiego w Szczecinie, a w 1484 roku wieś wraz ze świątynią przeszła na jego własność. W pobliżu istniała osada Babin z dworem, wzmiankowana w XIV wieku, która dziś także należy do osiedla.

Do 1929 roku wieś nosiła niemiecką nazwę Scholwin, potem przemianowano ją na Odermünde, czyli Ujście Odry. Prawdziwy przełom przyszedł na początku XX wieku, gdy koncern Feldmühle zbudował tu wielkie zakłady celulozowo-papiernicze; produkcję papieru uruchomiono w 1911 roku. Dla pracowników w latach 20. wzniesiono dwie kolonie domów, Starą i Nową.

15 października 1939 roku Skolwin włączono do Wielkiego Szczecina. W czasie wojny na polach Skolwina stała stacja radarowa obrony przeciwlotniczej chroniącej fabrykę benzyny syntetycznej w Policach, a na pograniczu z Mścięcinem funkcjonował obóz pracy dla jej robotników. Po zakończeniu walk Skolwin znalazł się w tzw. Enklawie Polickiej, zarządzanej przez Sowietów – do Szczecina formalnie wrócił dopiero latem 1946 roku.

W pierwszych powojennych miesiącach Polacy nazywali wieś Żółwinem albo Ujściem Odrzańskim. Obecną nazwę wprowadzono urzędowo 12 listopada 1946 roku. Rosjanie zdemontowali i wywieźli maszyny papiernicze, ale w latach 50. zakład odbudowano i przez całą epokę PRL papiernia Skolwin była jednym z największych producentów papieru w Polsce.

Papiernia i zabudowa

Ceglane hale i wieże dawnych zakładów Feldmühle wciąż dominują w krajobrazie wschodniej części osiedla. W latach 80. produkowano tu na pięciu maszynach papier gazetowy, pakowy, toaletowy i wytłoczki do jajek. Po prywatyzacji w 2005 roku zakład borykał się z przestarzałą infrastrukturą i w grudniu 2007 roku zakończył działalność; w 2015 roku produkcję papieru wznowiła w części obiektów nowa spółka.

Wokół fabryki zachowały się kolonie robotnicze z lat 20. – szeregi domów przy ulicach Celulozowej, Stołczyńskiej i Cegłówki. W dawnym centrum wsi, przy ulicy Inwalidzkiej, stoi kościół Chrystusa Króla, a wokół niego niska, wiejska zabudowa z ogrodami. Do osiedla należą też Babin i położone wyżej Skoki.

Kościół Chrystusa Króla to orientowana, ceglana świątynia na fundamencie z głazów narzutowych, z wieżą od zachodu, której górna część jest drewniana. Po zniszczeniach wojny trzydziestoletniej odbudowano ją w 1689 roku; z tego okresu pochodzi barokowa nadstawa ołtarza ambonowego. Kościół przetrwał II wojnę światową i w sierpniu 1946 roku został poświęcony jako katolicki.

Zieleń i rekreacja

Skolwin to raj dla miłośników przyrody. Łąki i trzcinowiska nad Odrą oraz wyspy Skolwiński Ostrów, Ostrów Żurawi i Rybi Ostrów tworzą mozaikę siedlisk, w której gniazdują i żerują ptaki wodne. Kanałami, m.in. Inskim Nurtem, można dopłynąć na jezioro Dąbie.

Nad Kanałem Skolwińskim działa przystań jachtowa, a z wysokich wzgórz przy ulicach Plażowej i Karpackiej rozciągają się rozległe widoki na rozlewiska Odry i jezioro Dąbie. Przy dobrej widoczności ze wzniesień Skolwina i Stołczyna można podobno dostrzec nawet klify wyspy Wolin.

Przez osiedle przechodzi szlak turystyczny Przez Las Arkoński i Wzgórza Warszewskie, a od zachodu zaczynają się lasy Puszczy Wkrzańskiej z Parkiem Leśnym Mścięcino.

Jak się tu mieszka

Skolwin ma charakter małej, zżytej społeczności. Działa tu dom kultury Klub Skolwin i lokalne sklepy, a dumą mieszkańców jest klub piłkarski Świt Skolwin, założony w 1952 roku jako drużyna papierni. W 2024 roku Świt awansował do II ligi i rozgrywa mecze na stadionie przy ulicy Stołczyńskiej.

Na co dzień jest spokojnie, choć bliskość terenów przemysłowych i portowych daje o sobie znać. To dobre miejsce dla osób, które cenią przestrzeń, bliskość wody i lasu, a dojazd do centrum traktują jako cenę za ciszę.

Granice osiedla zmieniały się kilka razy. Do 2007 roku należał do niego niewielki obszar przy ulicy Ofiar Stutthofu, odcięty od reszty miasta pasem lasu – na wniosek jego mieszkańców od 1 stycznia 2008 roku jest częścią Polic. Dziś w skład osiedla wchodzą sam Skolwin, Babin i Skoki.

Komunikacja

Skolwin łączą z resztą miasta autobusy miejskie jadące przez Stołczyn i Gocław do centrum oraz linia do Polic; w nocy kursuje autobus nocny. Podróż do śródmieścia trwa zwykle około pół godziny.

Przy dawnej papierni stoi stacja kolejowa Szczecin Skolwin na linii do Polic i Trzebieży, nieczynna dla pasażerów od 2002 roku. Projekt Szczecińskiej Kolei Metropolitalnej przewiduje przywrócenie tu pociągów pasażerskich.

Warto zobaczyć

Najcenniejszym zabytkiem jest kościół Chrystusa Króla przy ulicy Inwalidzkiej. W jego wnętrzu zachowały się barokowe elementy z 1692 roku – odtworzona nadstawa ołtarza ambonowego, empora organowa, świeczniki i żyrandole – oraz neorenesansowy prospekt organowy. Obok kościoła stoi głaz upamiętniający generała Borutę-Spiechowicza.

Warto też przejść wzdłuż ulicy Stołczyńskiej, by obejrzeć ceglane hale papierni i kolonie robotnicze z lat 20. Miłośnicy krajobrazu powinni wejść na wzgórza przy ulicach Plażowej i Karpackiej, skąd widać rozlewiska Odry, wyspy i jezioro Dąbie. Na zachód od osiedla, w lasach Puszczy Wkrzańskiej, stał dawny Komarzy Młyn – w 2024 roku w jego miejscu wyeksponowano zachowane kamienie młyńskie.