Stołczyn

Stołczyn – historia i charakter osiedla

Historia: od wsi Stolzenhagen do miasta hutników

Najstarsza znana wzmianka o wsi pochodzi z 1260 roku. Niemiecka nazwa Stolzenhagen bywa łączona z rodem rycerskim o tym samym nazwisku. W średniowieczu większość gruntów należała do klasztorów – najpierw szczecińskich cysterek, później kartuzów z Grabowa. Po reformacji wieś przeszła w ręce książąt pomorskich, a wojna trzydziestoletnia przyniosła jej poważne zniszczenia.

W XIX wieku Stołczyn szybko się rozwijał. Uwłaszczenie chłopów w latach 20. tego stulecia, cegielnie i bliskość Szczecina sprawiły, że wieś zaczęła się zrastać z sąsiednimi Glinkami, osadą rybacką nad Odrą, i Kraśnicą (Kratzwieck), która stała się dzielnicą fabryczną. Na początku XX wieku większość mieszkańców pracowała już w przemyśle. Każda z trzech części miała swój charakter: Stołczyn pozostawał rolniczy, Glinki żyły z rybołówstwa nad Odrą, a Kraśnica wypełniła się fabrykami i domami ich pracowników.

W 1897 roku w Kraśnicy uruchomiono pierwsze wielkie piece huty żelaza Kraft, należącej do Guido Henckla von Donnersmarcka – śląskiego magnata, jednego z najbogatszych ludzi swoich czasów. Obok wyrosła fabryka chemiczna Union. W 1898 roku otwarto linię kolejową do Polic ze stacją Stolzenhagen-Kratzwieck, która obsługiwała także bocznice zakładów.

W 1939 roku Stołczyn włączono do Wielkiego Szczecina. Po wojnie, podobnie jak Skolwin, znalazł się w Enklawie Polickiej pod zarządem sowieckim i dopiero w lipcu 1946 roku wrócił do miasta. Na krótko nazywano go Stolcem, a obecną nazwę nadano urzędowo w 1946 roku. Huta, przejęta przez państwo polskie, działała jako Huta Szczecin aż do 2008 roku, kiedy rozpoczęto jej rozbiórkę.

Kościół Niepokalanego Serca NMP

Prawdziwym skarbem Stołczyna jest kościół przy skrzyżowaniu ulic Nehringa i Kościelnej. Pierwsza świątynia stanęła tu w XIII wieku, w XV wieku przebudowano ją w stylu gotyckim, a w latach 20. XVIII wieku dostawiono transept, dzięki czemu budowla uzyskała plan krzyża. O tej przebudowie przypomina napis Anno Domini 1725 nad wejściem.

Wnętrze należy do najlepiej zachowanych barokowych wnętrz w Szczecinie. Ołtarz z 1727 roku zdobią anioły, putta oraz figury Mojżesza i św. Jana Chrzciciela, a ambonę z tego samego okresu podtrzymuje rzeźbiony anioł. Na balustradzie empory organowej stoją figury apostołów.

W latach 80. XX wieku konserwatorzy odsłonili gotyckie elementy – portal pod wieżą i ceglane blendy nawiązujące do kolegiaty w Stargardzie. Drewniana górna część wieży, odbudowana po pożarze w 1920 roku, nadaje kościołowi wiejski, malowniczy charakter. Obok zachował się otoczony murem dawny przykościelny cmentarz.

Zabudowa i życie na osiedlu

Zabudowa Stołczyna jest mozaiką: obok dawnych domów wiejskich przy ulicy Nehringa stoją kamienice robotnicze z czasów huty, bloki z okresu PRL i nowe domy jednorodzinne. Wzdłuż Odry, przy ulicy Nad Odrą, ciągną się tereny przemysłowe i portowe, m.in. zakłady nawozowe i terminale przeładunkowe.

Przy skrzyżowaniu ulic Nehringa i Golęcińskiej znajduje się niewielki park w miejscu dawnego cmentarza. Po latach zaniedbania uporządkowano go w 1999 roku, a około stu przedwojennych nagrobków ustawiono wzdłuż alejek jako lapidarium.

Na osiedlu działa klub piłkarski Hutnik Szczecin, założony w 1949 roku jako drużyna pracowników huty. W latach 50. istniały tu jeszcze dwa inne kluby zakładowe: Chemik przy zakładach nawozów fosforowych Superfosfat, z sekcjami piłkarską, kajakową i siatkarską, oraz Budowlani przy cementowni Przemko. To osiedle dla osób, które cenią spokój i przestrzeń, a nie przeszkadza im sąsiedztwo przemysłu i dłuższy dojazd do centrum.

Zieleń i widoki

Mimo przemysłowej przeszłości Stołczyn ma wiele zieleni. Na zachód od zabudowy wznoszą się stoki Wzgórz Warszewskich poprzecinane dolinami potoków, a wzgórza w rejonie Babina, przy ulicach Celulozowej i Ornej, są dobrymi punktami widokowymi na dolinę Odry i jezioro Dąbie.

Wyspy należące do osiedla – północna część Dębiny, Ostrów Żurawi i kilka mniejszych – są niezamieszkane i stanowią ostoję ptaków wodnych.

Komunikacja

Przez Stołczyn przebiega ulica Nad Odrą, przedłużenie nadodrzańskiej trasy ze śródmieścia do Polic. Kursują nią autobusy miejskie do centrum, Gocławia, Skolwina i Polic. Dojazd do placu Rodła zajmuje około dwudziestu–trzydziestu minut.

Przy ulicy Kolejowej stoi zabytkowy budynek stacji z 1898 roku. Do 2019 roku stacja nosiła nazwę Szczecin Glinki, obecnie Szczecin Stołczyn. Od 2002 roku obsługuje tylko pociągi towarowe, ale w ramach Szczecińskiej Kolei Metropolitalnej planowane jest przywrócenie ruchu pasażerskiego i budowa parkingu dla podróżnych.

Warto zobaczyć

Wizytę w Stołczynie najlepiej zacząć od kościoła Niepokalanego Serca NMP przy ulicy Kościelnej i jego barokowego wnętrza z ołtarzem, amboną i emporą. Wokół świątyni zachował się mur dawnego cmentarza przykościelnego, a w jego narożniku – resztki pomnika poległych w I wojnie światowej mieszkańców wsi.

Kilkaset metrów dalej, u zbiegu ulic Nehringa i Golęcińskiej, warto zajrzeć do parku-lapidarium z przedwojennymi nagrobkami. Przy ulicy Kolejowej stoi budynek stacji z 1898 roku, wpisany wraz z pobliskim wiaduktem do gminnej ewidencji zabytków. Dla widoków warto wspiąć się na wzgórza w rejonie Babina, przy ulicach Celulozowej i Ornej – przy dobrej pogodzie widać stąd całą dolinę Odry z jeziorem Dąbie i Wzgórzami Bukowymi na horyzoncie.