Niebuszewo

Niebuszewo – historia i charakter osiedla

Historia

Ziemie dawnego Niebuszewa zamieszkiwano już w pradziejach – w 1922 roku przy ulicy Niemierzyńskiej odkryto cmentarzysko kultury łużyckiej z glinianymi popielnicami. Najstarszy zapis wsi pochodzi z 30 stycznia 1267 roku: biskup kamieński Hermann przekazał wtedy szczecińskim cysterkom dziesięcinę ze wsi, „niegdyś zwanej Nubuztouue, a teraz Zabelsdorp”. Wcześniej wieś należała do rycerza Ruderusa. W 1334 roku występuje już pod niemiecką nazwą Zabelsdorf, a dochody z jej ziemi należały do klasztoru cysterek. Po reformacji i sekularyzacji majątek przeszedł na własność książęcą, a później stał się folwarkiem miasta Szczecina.

Niebuszewo kilkakrotnie płonęło: w 1657 roku spaliły je wojska polskie, w 1659 roku cesarskie, a po raz trzeci zniszczono je w czasie wojny lat 1676–1677. W latach 1677–1679 majątek odbudowano: postawiono nową, długą owczarnię i odnowiono murowany dwór, a po obu stronach zabudowań urządzono pastwiska dla koni i dwa stawy. Na początku XVIII wieku mieszkało tu tylko 87 osób w 13 rodzinach, a dzierżawca płacił za majątek 700 talarów rocznie. W okresie szwedzkim w majątku znajdowała się największa owczarnia w okręgu szczecińskim, licząca około 1200 owiec, a na polach folwarku odrabiali pańszczyznę chłopi z Grabowa, Kraśnicy, Glinek, Bolinka i Gocławia.

W 1817 roku osadę leżącą w tak zwanej Niecce Niebuszewskiej, przy dzisiejszym rondzie Giedroycia, nazwano Grünhof, a w drugiej połowie XIX wieku połączono ją z dawnymi gruntami Niebuszewa. Działały tu też należące do miasta młyny wodne, m.in. Lübsche Mühle i Malzmühle. Dwór Zabelsdorf stał w pobliżu dzisiejszego skrzyżowania ulic Przyjaciół Żołnierza i Warcisława. W XIX i na początku XX wieku południowa część Niebuszewa, bliżej śródmieścia, szybko się uprzemysłowiła i zabudowała kamienicami, a w 1927 roku powstał dworzec kolejowy Niebuszewo. Północne grunty dawnego majątku długo pozostawały rolnicze. W czasie II wojny światowej działały tu obozy zakwaterowania robotników przymusowych, m.in. przy dzisiejszych ulicach Wilczej i Przyjaciół Żołnierza. Nalot z kwietnia 1943 roku prawie oszczędził Niebuszewo, ale bombardowanie w nocy z 29 na 30 sierpnia 1944 roku zniszczyło niemal całkowicie fabryki i zabudowę w południowej części dzielnicy. Dzisiejsza polska nazwa Niebuszewo brzmi bardzo podobnie do średniowiecznej formy zapisanej w 1267 roku.

Zabudowa i architektura

W drugiej połowie lat 70. na dawnych gruntach majątku rozpoczęto budowę Osiedla Książąt Pomorskich według projektu architekta Walentego Zaborowskiego i jego zespołu. Na 25,8 hektara stanęło 37 budynków – 29 czteropiętrowych bloków i osiem wieżowców – z prawie 3,6 tysiąca mieszkań, w których mieszka około 6,6 tysiąca osób. Nowym ulicom nadano imiona związane z dynastią Gryfitów i dawnym Pomorzem: Księżnej Anastazji, Księżnej Zofii, Księżnej Elżbiety, Jarogniewa i Świętoborzyców.

Na początku lat 80. przy ulicy Bandurskiego zaczęto wznosić kolejne osiedle z wielkiej płyty. Osiedle Bandurskiego, obejmujące także ulice Thugutta i Przyjaciół Żołnierza, zajmuje około 18 hektarów; składa się z 11 wieżowców i 24 niższych bloków, w których mieszka około 5 tysięcy osób. Później dobudowano tu także nowoczesne budynki mieszkalne, jak charakterystyczny wieżowiec Widok.

Najbardziej oryginalną budowlą osiedla jest kościół Miłosierdzia Bożego przy ulicy Przyjaciół Żołnierza – śmiała, rzeźbiarska bryła z ostro załamanymi dachami pokrytymi czerwoną blachą i strzelistą wieżą, dobrze widoczna z okolicznych bloków.

Jak się tu mieszka

Niebuszewo to typowe duże osiedle mieszkaniowe z pełną infrastrukturą: szkołami, w tym Szkołą Podstawową nr 35 im. Jana Pawła II, przedszkolami, sklepami i pawilonami usługowymi. Już w 1988 roku otwarto tu duży jak na owe czasy sklep samoobsługowy i restaurację „Słowiańską”. Mieszkania są tu zróżnicowane – od kawalerek w wieżowcach po większe lokale w niższych blokach – a ceny zwykle niższe niż w willowych dzielnicach zachodu.

Między blokami zachowało się sporo zieleni, a na zboczach w stronę Warszewa i wzdłuż ulicy Kułakowskiego rosną szpalery starych topoli. Do Lasu Arkońskiego jest stąd kilkanaście minut spacerem, a do zieleńców Niebuszewa-Bolinka i Parku Kasprowicza kilka przystanków.

Warto zobaczyć

Samo osiedle nie ma wielu zabytków, ale ciekawie jest przejść się między blokami Osiedla Książąt Pomorskich i zobaczyć, jak w latach 70. i 80. projektowano duże zespoły mieszkaniowe: z wewnętrznymi skwerami, pasażami pieszymi i szkołą pośrodku. Warto zajrzeć do kościoła Miłosierdzia Bożego, którego nietypowa bryła jest jednym z ciekawszych przykładów współczesnej architektury sakralnej w tej części miasta.

Kilka minut spacerem od granicy osiedla czekają miejsca związane z dawnym Niebuszewem: dworzec kolejowy Niebuszewo z 1927 roku, wpisany do rejestru zabytków wraz z domami kolejarzy i wiatą peronową, modernistyczne kwartały mieszkaniowe z lat 20. i 30. przy ulicach Asnyka, Boguchwały i Heleny oraz Muzeum Techniki i Komunikacji w dawnej zajezdni przy Niemierzyńskiej.

Komunikacja

Głównymi ulicami są Przyjaciół Żołnierza, Warcisława, Wilcza i Bandurskiego, którymi kursują liczne autobusy w stronę centrum, Warszewa i Żelechowej. Tuż za granicą osiedla, przy rondzie Giedroycia i dworcu Niebuszewo, są pętle tramwajowe i autobusowe z szybkim połączeniem ze śródmieściem. Linia kolejowa do Polic, biegnąca wzdłuż południowej granicy osiedla, jest przystosowywana do ruchu Szczecińskiej Kolei Metropolitalnej.