Golęcino-Gocław

Golęcino-Gocław – historia i charakter osiedla

Historia: klasztorna wieś i podmiejskie letnisko

Golęcino pojawia się w źródłach w XIII wieku jako Golazin. Według zachowanych dokumentów księcia Barnima I z 1243 roku wieś trafiła wtedy do szczecińskiego klasztoru cysterek. Właśnie od zakonnic wzięła się niemiecka nazwa Frauendorf, czyli wieś pań. Polska nazwa, nadana po wojnie, nawiązuje do dawnej słowiańskiej formy i bywa łączona z określeniem gołego, nieporośniętego miejsca.

Gocław, po niemiecku Gotzlow, był niewielką osadą nad samą rzeką. Do Golęcina należało też Bałdynko (Bollinken), dawna wieś rybacka. Już w XVIII wieku okolica była ulubionym celem wycieczek szczecińskich mieszczan, a w XIX wieku, gdy po Odrze zaczęły pływać parowce, nadodrzańskie gospody i punkty widokowe przeżywały prawdziwy rozkwit.

Druga połowa XIX wieku przyniosła przemysł. W okolicy wyrosły zakłady, a około 1900 roku Golęcino liczyło już niemal 4 tys. mieszkańców i miało połączenie kolejowe ze Szczecinem i Policami. W 1921 roku na stoczni Ostseewerft w Golęcinie położono stępkę pod pierwszy statek. W 1939 roku obie wsie włączono do Wielkiego Szczecina.

Naloty z 1944 roku obróciły znaczną część Golęcina w ruiny, niszcząc także stocznię. Po wojnie osiedlili się tu polscy osadnicy, a nad Odrą działała m.in. Morska Stocznia Jachtowa im. Leonida Teligi (1946–1997) oraz przedsiębiorstwo połowów dalekomorskich Gryf. Dawna olejarnia przy ulicy Dębogórskiej ma według planów zostać przebudowana na hotel.

Wieża Gocławska

Najbardziej niezwykłym obiektem osiedla jest Wieża Gocławska na Zielonym Wzgórzu. Pomysł budowy szczecińskiej wieży Bismarcka pojawił się już w 1899 roku, ale długo spierano się o lokalizację. Ostatecznie wybrano projekt Wilhelma Kreisa, inspirowany mauzoleum Teodoryka w Rawennie i grobowcem Cecylii Metelli w Rzymie.

Kamień węgielny położono w 1913 roku, a uroczyste otwarcie odbyło się 10 sierpnia 1921 roku. Budowla ma około 26 metrów wysokości i średnicę podstawy około 27 metrów, a betonowe mury obłożono wapieniem muszlowym. Uchodzi za najdroższą ze wszystkich wież Bismarcka. Koronę wieńczyły kamienne orły, które po wojnie strącono – ich rzeźby przetrwały w okolicy.

Przez dziesięciolecia wieża niszczała, a na jej szczycie stał maszt antenowy. W latach 2021–2022, z inicjatywy dzierżawcy, zdemontowano maszt, odbudowano balustradę górnego tarasu i wzmocniono konstrukcję; organizowane są tu koncerty i wydarzenia kulturalne. Do wieży prowadzi ulica Narciarska i pieszy szlak od pętli tramwajowej Gocław.

Zabudowa i zabytki

Zabudowa Golęcina skupia się wzdłuż ulic Światowida, Strzałowskiej i Dębogórskiej. Obok robotniczych kamienic stoją zakłady, magazyny i zajezdnia tramwajowa Golęcin. Charakterystyczny akcent stanowi ceglany gmach dawnej olejarni z kopułką na narożnej wieży.

Najcenniejszym zabytkiem sakralnym jest kościół Matki Bożej Nieustającej Pomocy przy ulicy Strzałowskiej – neogotycka, ceglana świątynia z połowy XIX wieku z wysmukłą wieżą. Golęcino miało w swojej historii trzy kolejne kościoły; obecny, zniszczony w czasie wojny, odbudowali polscy osadnicy i poświęcili w sierpniu 1946 roku. Obok znajduje się zamknięty dziś cmentarz Golęciński.

Gocław jest słabo zaludniony – domy stoją głównie przy ulicach Lipowej i Nad Odrą, a wyżej, przy stromej ulicy Górskiej, ciągną się ogrody działkowe. U stóp wzgórz działa przystań żeglarska Marina Gocław z hotelem, skąd jachty wypływają Odrą na jezioro Dąbie i dalej, ku Zalewowi Szczecińskiemu.

Zieleń i rekreacja

Uroczysko Kupały, enklawa Puszczy Wkrzańskiej, zajmuje strome zbocza nad Odrą. Dominuje tu buczyna, a teren przecinają jary niewielkich potoków, m.in. Glinianki i Osińca. Najważniejsze wzniesienia to Zielone Wzgórze z wieżą i Leśne Wzgórze, na którym zachowały się resztki przedwojennej restauracji.

Z bezleśnego Wzgórza Gajowego przy ulicy Górskiej rozciąga się jeden z najpiękniejszych widoków w mieście: na zakole Odry, rozległe jezioro Dąbie i Wzgórza Bukowe na horyzoncie. Przez uroczysko prowadzi Szlak Gocławski, a nadodrzańskie bulwary przy marinie są popularnym miejscem spacerów.

Jak się tu mieszka i komunikacja

Golęcino-Gocław to osiedle kontrastów: przemysłowe tereny nad rzeką sąsiadują z lasem i działkami, a cisza Gocławia z ruchem na ulicy Dębogórskiej. Mieszka się tu kameralnie, często w starszych kamienicach lub domach z ogrodami.

Osiedle obsługuje tramwaj jadący wzdłuż Odry do pętli Gocław oraz autobusy łączące je z Policami, Skolwinem i centrum. Do 2002 roku działały tu stacje kolejowe Szczecin Golęcino i Szczecin Gocław na linii do Polic i Trzebieży; linia ma wrócić do ruchu pasażerskiego w ramach Szczecińskiej Kolei Metropolitalnej.

Warto zobaczyć

Obowiązkowym punktem jest Wieża Gocławska na Zielonym Wzgórzu – najlepiej dojść do niej od pętli tramwajowej ulicą Narciarską i żółtym szlakiem przez las. Po drodze warto zboczyć na Leśne Wzgórze, gdzie wśród drzew kryją się resztki przedwojennej restauracji, i na bezleśne Wzgórze Gajowe przy ulicy Górskiej, z którego roztacza się panorama Odry i jeziora Dąbie.

Na dole, nad rzeką, można przespacerować się wzdłuż Mariny Gocław i obejrzeć ceglaną bryłę starej olejarni przy Dębogórskiej. Przy ulicy Strzałowskiej stoi kościół Matki Bożej Nieustającej Pomocy z witrażami projektu Wiktora Ostrzołka, a obok – zamknięty od 1980 roku cmentarz Golęciński z pomnikiem poległych w I wojnie światowej i trzema zachowanymi przedwojennymi nagrobkami.