Dąbie

Dąbie – historia i charakter osiedla

Historia: od klasztornej wsi do miasta nad jeziorem

Nazwa pochodzi od słowiańskiego słowa dąb. W dawnych dokumentach pojawia się jako Dam, Damba czy Dambe, a później po niemiecku Damm i Altdamm, dla odróżnienia od Neudamm w Nowej Marchii. Tradycja wiąże miejsce z grodem Vadam zniszczonym w 1121 roku przez Bolesława Krzywoustego, choć część historyków uważa tę bitwę za wynik błędnego odczytania średniowiecznego źródła.

W latach 70. XII wieku wieś trafiła do klasztoru cystersów w Kołbaczu. W 1249 roku książę Barnim I wziął ją od zakonników w lenno, aby założyć tu miasto, a w 1260 roku nadał mu prawa miejskie na wzór magdeburski. Dąbie otoczono murami, a w XIV wieku należało do Hanzy. Książę Barnim I zmarł w 1278 roku właśnie w Dąbiu.

Wielki pożar w 1592 roku strawił miasto i książęcy zamek. Po wojnie trzydziestoletniej Dąbie znalazło się w Pomorzu Szwedzkim, a w 1720 roku przeszło pod władzę Prus. Prawdziwy rozwój przyniosła kolej: w 1846 roku miasto zyskało połączenie ze Szczecinem i Stargardem, a od 1873 roku, po likwidacji fortyfikacji, zaczęło się rozbudowywać. Liczba mieszkańców wzrosła z około 2 tys. w 1812 roku do ponad 16 tys. w 1939 roku.

W 1937 roku do Dąbia włączono Kijewo, a 15 października 1939 roku samo Dąbie stało się częścią Wielkiego Szczecina. W marcu 1945 roku miasto było przyczółkiem obrony niemieckiej na wschodnim brzegu Odry; ciężkie walki zakończyły się 20 marca. Po wojnie Dąbie przez trzy lata znów było samodzielnym miastem w powiecie gryfińskim, a w 1948 roku ostatecznie włączono je do Szczecina.

Zabytki i zabudowa

Najważniejszym zabytkiem jest kościół Niepokalanego Poczęcia NMP w centrum dawnego miasta. Średniowieczną trójnawową świątynię halową zniszczył w 1863 roku pożar wywołany uderzeniem pioruna; w latach 1864–1866 odbudowano ją w stylu neogotyckim według projektu Karla Brechta, zachowując część dawnych murów. Wieża ma 75,6 metra wysokości i do 2008 roku była najwyższą wieżą kościelną w Szczecinie.

Przy ulicy Dziennikarskiej stoi renesansowy pałacyk myśliwski, wzniesiony przez książąt pomorskich po pożarze z 1592 roku na fundamentach gotyckiego zameczku opatów z Kołbacza. Ma szczyty z wolutami i bogaty portal, a dziś mieści filię biblioteki. Zachował się też fragment średniowiecznych murów obronnych z XIII wieku oraz willa Brochet przy ulicy Żaglowej z lat 1916–1917.

Wokół Starego Miasta rozciąga się zabudowa z różnych epok: przedwojenne kamienice przy ulicy Emilii Gierczak, dawnej Langestrasse, osiedla bloków z lat 70. i 80. oraz nowe budynki wielorodzinne. Na południe od torów leżą tereny przemysłowe i duże osiedla mieszkaniowe.

Jezioro Dąbie i zieleń

Jezioro Dąbie to czwarte co do wielkości jezioro w Polsce, w całości położone w granicach Szczecina i zajmujące około 18 procent powierzchni miasta. Przez jezioro prowadzi tor wodny dla statków – to jedyne jezioro w kraju dostępne dla jednostek pełnomorskich. Cały akwen leży w obszarze specjalnej ochrony ptaków Dolina Dolnej Odry.

Południowy brzeg jeziora to żeglarska stolica Szczecina: kilka marin i przystani, m.in. Camping Marina PTTK, Jacht Klub AZS i Centrum Żeglarskie. Obok działa kąpielisko miejskie Dąbie, a nad Płonią urządzono bulwary i ścieżki spacerowe.

Dąbie otaczają lasy, a na południu teren wznosi się ku Wzgórzom Bukowym. Rzeka Płonia, przepływająca przez osiedle, uchodzi do zatoki Dąbie Małe i jest popularnym szlakiem kajakowym.

Jak się tu mieszka

Dąbie jest w dużej mierze samowystarczalne: ma szkoły, sklepy, usługi i własne życie kulturalne, dlatego wielu mieszkańców rzadko potrzebuje jeździć do lewobrzeżnego centrum. Stare Miasto ma atmosferę małego pomorskiego miasteczka, a nowe osiedla przyciągają rodziny szukające mieszkań w rozsądnej odległości od wody i lasu.

Latem życie przenosi się nad jezioro – na plażę, do marin i na ścieżkę rowerową wzdłuż brzegu. Przy ulicy Przestrzennej działa trawiaste lotnisko Aeroklubu Szczecińskiego, zbudowane w latach 20. XX wieku jako lotnisko komunikacyjne; zachowały się jego żelbetowe hangary.

Komunikacja

Dąbie to najważniejszy węzeł komunikacyjny Prawobrzeża. Stacja Szczecin Dąbie przy ulicy Stacyjnej obsługuje pociągi w stronę Stargardu i Poznania, Goleniowa i Świnoujścia oraz Gryfina; w 2024 roku otwarto też nowy przystanek Szczecin Trzebusz w ramach Szczecińskiej Kolei Metropolitalnej.

Od 2015 roku do Dąbia dociera Szczeciński Szybki Tramwaj, a liczne linie autobusowe, w tym pospieszne, łączą osiedle z centrum i innymi częściami Prawobrzeża. Granicę z Wielgowem wyznacza autostrada A6, a przez osiedle przebiega trasa do Goleniowa i Świnoujścia.

Warto zobaczyć

Najlepiej zwiedzać Dąbie pieszo, zaczynając od placu przy kościele Niepokalanego Poczęcia NMP. Neogotyckie wnętrze z ołtarzem głównym, w którym umieszczono obraz Zmartwychwstanie pędzla Carla Gottfrieda Pfannschmidta, oraz bogato zdobiona ambona należą do najciekawszych w mieście. Kilka kroków dalej stoi pałacyk myśliwski przy ulicy Dziennikarskiej, a w pobliżu zachował się fragment średniowiecznych murów.

Ulica Emilii Gierczak, dawna główna ulica miasta, prowadzi do rozległego placu Słowiańskiego z zielenią, a dalej przez most na Płoni ku stacji kolejowej. Bulwary nad Płonią są dobrym miejscem na spacer, a latem warto wybrać się nad jezioro – na kąpielisko, do marin lub na ścieżkę rowerową wzdłuż brzegu. Przy ulicy Żaglowej można obejrzeć willę Brochet, a przy Przestrzennej – przedwojenne hangary lotniska z resztkami maskującego malowania.