Płonia-Śmierdnica-Jezierzyce

Płonia-Śmierdnica-Jezierzyce – historia i charakter osiedla

Historia trzech wsi

Okolice Płoni były zamieszkane już w mezolicie; archeolodzy znaleźli tu ślady kultur od neolitu po okres wpływów rzymskich. Wieś w dzisiejszej postaci założyli w 1274 r. cystersi z Kołbacza, a po niemiecku nazywała się Buchholz. Po reformacji należała do książęcej domeny w Kołbaczu, później m.in. do szwedzkiego generała Wrangla, elektora brandenburskiego i króla Prus. Pod koniec XIX w. wieś rozrosła się dzięki cegielniom i młynowi; około 1870 r. działało tu dziesięć cegielni i wiatrak. W 1925 r. Płonia miała już 167 domów mieszkalnych i około 1400 mieszkańców.

Śmierdnica, po niemiecku Mühlenbeck, ma rodowód jeszcze starszy: jej nazwę zanotowano już w 1180 r. w formie Zmirdinza. Była wsią rolniczą w dolinie potoku, z młynem i kościołem na nawsiu. Jezierzyce, niem. Jeseritz, powstały w XVIII w. na terenach użytkowanych od średniowiecza, jako dwie ulicówki po obu stronach rzeki, połączone ul. Mostową. Według Studium przedwojenny układ Jezierzyc przetrwał wojnę bez zniszczeń.

Płonia trafiła do Wielkiego Szczecina w 1939 r., ale po 1945 r. wszystkie trzy wsie należały do powiatu gryfińskiego; Śmierdnica była siedzibą gminy, a później gromady. Polskie nazwy zatwierdzono urzędowo w latach 1946–1947. Do Szczecina wsie przyłączono dopiero w 1972 r. Jezierzyce, jak podaje Wikipedia, jako jedyna część dzisiejszego miasta nie znalazły się wcześniej w granicach Wielkiego Szczecina.

Płonia

Płonia to największa i najbardziej miejska część osiedla. Historyczne centrum wsi leży przy ul. Klonowej, gdzie stoi kościół z początku XX w. – budowla szachulcowa z ceglanym wypełnieniem na kamiennej podmurówce, z drewnianą, oszalowaną wieżą z XVIII w., krytą gontem. Według tradycji świątynia stoi w miejscu, gdzie biskup Otton z Bambergu chrzcił okolicznych mieszkańców w 1124 i 1128 r.

Obok kościoła rośnie lipa św. Ottona o obwodzie blisko 9 m, jedno z najgrubszych drzew w Szczecinie. Główną osią Płoni jest dziś ul. Przyszłości, a przy węźle drogowym nad rzeką, w rejonie dawnej osady Struga, dominują zakłady i hale – po wojnie działała tu m.in. fabryka kontenerów Unikon. W latach 90. przy ul. Abrahama wybudowano nowy kościół św. Franciszka z Asyżu.

Pierwsza wzmianka o szkole w Płoni pochodzi z 1786 r. Gmach przy ul. Uczniowskiej, zbudowany pod koniec lat 20. XX w., służył uczniom do lat 90., gdy otwarto nową szkołę przy ul. Piasecznej. Na cmentarzu przy ul. Ceramicznej zachował się obelisk z 1924 r. upamiętniający mieszkańców poległych w I wojnie światowej, z niemieckim napisem Pamięci naszych poległych. Nad Płonią, w rejonie dawnej osady Struga, działała w XIX w. książęca papiernia – jej widok utrwalono na litografii z 1846 r.

Śmierdnica i Jezierzyce

Śmierdnica rozciąga się na północnym skraju Puszczy Bukowej. Przy ul. Nauczycielskiej zachowały się ruiny kamienno-ceglanego kościoła św. Mikołaja i dawny cmentarz, a nabożeństwa odprawia się w kościele urządzonym w budynku dawnego kina „Stokrotka”. Przez wieś do 1992 r. przebiegała linia kolejowa, a na stadionie przy ul. Topolowej gra klub Iskierka.

Jezierzyce są najdalej wysuniętą na wschód częścią osiedla. Zabudowa skupia się przy ulicach Topolowej i Relaksowej, a ul. Gościnna prowadzi w stronę jeziora Miedwie. Nazwa wsi pochodzi od słowa jezioro – rzeka Płonia przepływa tu przez stawy, w tym Klasztorny i Cysterski. Z lotu ptaka widać wyraźnie, jak domy wtapiają się w łąki i lasy, a rzeka wije się między nimi. Do Jezierzyc należy też niemal niezamieszkana część zwana Kłobucko. Przed laty w pobliżu działały dwie stacje kolejowe – Wrzosy Pomorskie i Kłobucko Gryfińskie.

Zieleń i rekreacja

Osiedle otaczają lasy Puszczy Bukowej i Puszczy Goleniowskiej, a przez jego zachodnią część prowadzą szlaki po Szczecińskim Parku Krajobrazowym „Puszcza Bukowa”. Po wschodnim skraju biegnie niebieski szlak im. Stanisława Grońskiego, a przez Jezierzyce wiodą też szlaki przez Wielecki Staw i Rekowski. Dolina Płoni to dobry teren na spacery, rower i kajak, a stawy przyciągają wędkarzy i ptaki wodne.

Pomnikowych drzew jest tu wiele: oprócz lipy św. Ottona rośnie w Strudze, przy wjeździe do miasta, lipa Anastazja, a w Jezierzycach lipa Walpurga. W Śmierdnicy przy leśniczówce stoi dąb Telesfor.

Miejskie Studium wylicza na terenie osiedla kilkanaście stawów i mokradeł – oprócz Klasztornego i Cysterskiego m.in. stawy Paulina i Ugoszcz, Trzy Stawki, Wilcze Bagno i Bagno Płońskie – oraz kilka strumieni: Śmierdnicki Potok, Czerwonak, Leszczyniec i Sosnówkę. Okolice Jezierzyc i Park Leśny w Strudze są chronione jako zespoły przyrodniczo-krajobrazowe, a dokument proponuje objęcie ochroną całej doliny Płoni.

Jak się tu mieszka

To osiedle domów jednorodzinnych z ogrodami – bloków jest tu niewiele i stoją głównie w Strudze. Życie płynie wolno, sąsiedzi się znają, a wiele rodzin mieszka tu od pokoleń. Szkoła podstawowa działa w Płoni przy ul. Piasecznej, a większe zakupy i urzędy załatwia się w Dąbiu.

Ceną za ciszę i przyrodę jest odległość: do centrum jedzie się kilkadziesiąt minut, a bez samochodu bywa trudno. Autobusy miejskie łączą wszystkie trzy wsie z Dąbiem i Prawobrzeżem, a w Jezierzycach mają pętlę. Przez Płonię przebiega droga ekspresowa S10 w stronę Stargardu.