Podjuchy

Podjuchy – historia i charakter osiedla

Historia: od wsi nad Regalicą do przemysłowego przedmieścia

Ślady osadnictwa sięgają tu mezolitu, a pierwsze wzmianki pisane o Podjuchach pochodzą z XIII i początku XIV wieku. W pierwszej połowie XIV wieku książę Otto I przekazał wieś miastu Szczecin, a później przez długi czas należała ona do szczecińskiego klasztoru św. Jana. Nazwa ma najprawdopodobniej słowiańskie pochodzenie; Niemcy zapisywali ją jako Podejuch.

Wieś rozwijała się między morenowymi wzgórzami a często wylewającą Regalicą. Mieszkańcy uprawiali zboża, len i koniczynę, hodowali bydło, łowili ryby – w 1833 roku żyło tu ponad trzydzieści rodzin rybackich. Działały młyny i wiatraki, w 1851 roku wieś otrzymała połączenie pocztowe, a w 1858 roku liczyła nieco ponad tysiąc mieszkańców. Pola na wzgórzach dawały dobre plony żyta, pszenicy i lnu, a od połowy XIX wieku także buraka cukrowego. W drugiej połowie XIX wieku od Podjuch odłączono grunty, na których rozwinęły się Zdroje.

16 kwietnia 1834 roku Friedrich Ferdinand Didier założył w Podjuchach jedną z pierwszych w Prusach fabryk wyrobów ogniotrwałych, opartą na miejscowej glinie i piaskach kwarcowych. Powstały też wapienniki i cegielnie, a wydobywano torf i margiel. Wytwarzano tu zaprawę garncarską, kamienie i cegły szamotowe oraz retorty dla gazowni, a wyroby trafiały m.in. do Gdańska, Poznania, Warszawy, Poczdamu i Królewca. Firma Didier rozrosła się później w wielki koncern, który przetrwał – już w Niemczech Zachodnich – do końca XX wieku.

Na przełomie XIX i XX wieku Podjuchy były popularnym celem wycieczek szczecinian. W latach 30. wybudowano tu koszary, odcinek autostrady i mosty łączące osiedle z lewym brzegiem, a liczba ludności sięgnęła około 9,2 tys. W 1939 roku Podjuchy włączono do Wielkiego Szczecina, a walki w 1945 roku zniszczyły centrum, fabrykę i mosty. W lutym 1946 roku samodzielne wówczas miasto liczyło zaledwie około 500 mieszkańców; w 1948 roku włączono je do Szczecina.

Zabudowa i zabytki

Podjuchy dzielą się na dwie części. Bliżej Regalicy leży dawna średniowieczna wieś z placem Wolności jako centrum; z dawnej zabudowy zostało niewiele. Na stokach Wzgórz Bukowych ciągną się wille z okresu międzywojennego i nowsza zabudowa jednorodzinna. Główną osią są ulice Granitowa i Metalowa – wiele ulic nosi tu nazwy minerałów i metali.

Na placu Wolności stoi neogotycki kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła, zbudowany w latach 1875–1876 w miejscu średniowiecznej świątyni, która spłonęła w wielkim pożarze wsi w 1868 roku. Zachowała się w nim neogotycka empora z prospektem organowym, a na wieży – dzwon z 1937 roku i dawny mechanizm zegara.

Przy ulicy Metalowej znajdują się koszary z lat 30., wciąż użytkowane przez wojsko. Pierwsze bloki pojawiły się dopiero pod koniec lat 50., przy ulicy Krzemiennej, w związku z rozbudową fabryki sztucznego jedwabiu w sąsiednich Żydowcach. Od lat 60. dominuje budownictwo indywidualne.

Zieleń i rekreacja

Podjuchy otaczają lasy Puszczy Bukowej, wchodzące w skład Szczecińskiego Parku Krajobrazowego. Do osiedla należy też część zwana Widok, położona przy granicy Parku Leśnego Zdroje, skąd łatwo dojść do Jeziora Szmaragdowego i punktów widokowych na Wzgórzach Bukowych.

Po drugiej stronie osiedla płynie Regalica, a za nią rozciągają się rozlewiska Międzyodrza. Ulica Floriana Krygiera prowadzi przez południowe Międzyodrze ku zachodnim granicom Szczecina. Przy ulicy Radosnej urządzono lapidarium z zachowanymi fragmentami dawnych nagrobków.

Jak się tu mieszka

Podjuchy to osiedle dla tych, którzy cenią ciszę, ogród i las. Mieszkańcy mają na miejscu sklepy, usługi i dom kultury Krzemień, a większe zakupy robią w sąsiednich osiedlach Prawobrzeża.

Atmosfera przypomina małe miasteczko – ludzie się znają, a życie toczy się wokół placu z kościołem. Osiedle ma też wyraźnie zielony charakter: wiele domów stoi na dużych, zadrzewionych działkach, a ulice wspinające się na stoki Wzgórz Bukowych kończą się często tuż przy ścianie lasu. Bliskość autostrady sprawia, że łatwo stąd wyjechać poza miasto, a jednocześnie ruch tranzytowy nie przebiega przez willowe uliczki.

Komunikacja

Stacja kolejowa Szczecin Podjuchy leży na linii w stronę Gryfina, Kostrzyna i Wrocławia; przystanek został niedawno zmodernizowany. Pociągi docierają stąd do centrum Szczecina w kilkanaście minut.

Osiedle obsługuje kilka linii autobusowych łączących je ze Zdrojami, Dąbiem i lewobrzeżną częścią miasta. Przez Podjuchy przebiega droga krajowa w stronę Gryfina, a na południu osiedle graniczy z autostradą A6.

Warto zobaczyć

Sercem Podjuch jest plac Wolności z kościołem Piotra i Pawła. Warto stąd przejść ulicami o nazwach minerałów i metali – Granitową, Niklową czy Cynową – wśród międzywojennych willi, by zobaczyć, jak zabudowa wspina się na stoki Wzgórz Bukowych.

Przyrodnicy powinni wybrać się do części zwanej Widok, na skraju Parku Leśnego Zdroje, skąd prowadzą leśne ścieżki ku Jezioru Szmaragdowemu i punktom widokowym Puszczy Bukowej. Ciekawym miejscem jest też lapidarium przy ulicy Radosnej. Z kolei ze skarpy nad Regalicą widać rozlewiska Międzyodrza i sylwetki mostów, które od lat 30. XX wieku łączą Podjuchy z lewym brzegiem miasta.