Załom-Kasztanowe

Załom-Kasztanowe – historia i charakter osiedla

Historia

Osiedle powstało na dawnych gruntach rolnych wsi Załom, która do dziś leży poza granicami miasta. W 1934 r. przy linii kolejowej zbudowano tu filię szczecińskiej firmy Stoewer, znanej z produkcji samochodów, wytwarzającą silniki samochodowe, a obok niewielką kolonię mieszkalną. W 1937 r. fabrykę przekształcono w samodzielną spółkę Pommersche Motorenbau, wytwarzającą silniki lotnicze dla Junkersa. Niemiecka nazwa okolicy brzmiała Arnimswalde.

Zakłady były celem alianckich nalotów – na zdjęciu lotniczym z 1944 r. widać kłęby dymu nad halami w środku lasu – a kolonia mieszkalna została wówczas zniszczona. Jesienią 1939 r. tereny te włączono do Wielkiego Szczecina, ale po wojnie należały kolejno do powiatów gryfińskiego, nowogardzkiego i goleniowskiego. Przez pierwsze powojenne miesiące nieoficjalnie mówiono na nie Wołynin, a nazwę Załom zatwierdzono w 1947 r. Nazwę Załom nosiła też powojenna gmina w powiecie gryfińskim, której siedzibą było jednak pobliskie Wielgowo.

Po wojnie fabrykę odbudowano jako zakład produkujący przewody elektryczne – stąd nazwa ul. Kablowej. 31 grudnia 1964 r. ponad 315 ha odłączono od wsi Załom i przyłączono do Szczecina. W latach 60. na gruntach przyłączonych do miasta zaczęło powstawać Osiedle Kasztanowe z blokami dla pracowników zakładu. W 2012 r. osiedle administracyjne Załom zmieniło nazwę na Załom-Kasztanowe.

Zabudowa i architektura

Osiedle Kasztanowe to kilka kwartałów cztero- i pięciokondygnacyjnych bloków, z pastelowymi elewacjami i szerokimi trawnikami pomiędzy nimi. Zgodnie ze Studium nie ma tu budynków wyższych niż pięć kondygnacji, a zabudowa wielorodzinna stanowi większość mieszkaniowej. Ulice osiedla w dużej części nie mają nawet osobnych nazw – adresy brzmią po prostu Osiedle Kasztanowe z numerem.

W Załomiu, na miejscu przedwojennej kolonii, po wojnie zbudowano szkołę oraz bloki z enklawą domów jednorodzinnych. Przy ulicach Kablowej i Produkcyjnej działają zakłady, składy i magazyny; teren dawnej fabryki kabli Studium wskazuje jako wymagający oczyszczenia i przekształcenia. Według karty osiedla zwarta zabudowa zajmuje zaledwie 17 procent jego powierzchni – reszta to lasy, zieleń i działki. Osiedle nie jest podłączone do miejskiej sieci ciepłowniczej, a wysokość zabudowy nigdzie nie przekracza pięciu kondygnacji. Przy torach stoi stary budynek stacji Szczecin Załom z dachem krytym dachówką, a obok – nowe centrum przesiadkowe z dużym zadaszeniem.

Zieleń i przyroda

Lasy, zieleń naturalna i ogrody działkowe zajmują ponad 80 procent powierzchni osiedla. Zachodni fragment leży w obszarze Natura 2000 „Dolina Dolnej Odry”, wyznaczonym przede wszystkim dla ochrony ptaków, a puszcza zaczyna się tuż za ostatnimi blokami. Otaczające osiedle lasy należą do Puszczy Goleniowskiej, jednego z największych kompleksów leśnych wokół Szczecina. Studium nazywa osiedle obszarem regeneracji powietrza dla miasta.

Na zachodnim krańcu, u zbiegu ul. Lubczyńskiej i Leśniczówki Załom, rośnie aleja 26 pomnikowych dębów szypułkowych o wysokości od 20 do 26 m oraz dwa okazałe pojedyncze dęby o obwodzie 3,7 i 4 m. Najgrubsze drzewa w alei mają w obwodzie blisko 4,7 m. Przy stacji kolejowej zaczynają się znakowane szlaki turystyczne – Rekowski do Rekowa oraz szlak Anny Jagiellonki do Stargardu.

Część osiedla leży w strefie ochrony ujęcia wody, a lasy wokół należą do Leśnego Kompleksu Promocyjnego „Puszcze Szczecińskie”. Ponad 60 procent powierzchni osiedla to ogólnodostępna zieleń, co przy niewielkiej liczbie mieszkańców daje wrażenie życia w środku lasu.

Jak się tu mieszka

Kasztanowe to małe, kameralne osiedle, zbudowane z myślą o pracownikach pobliskiej fabryki. Bloki stoją luźno, z szerokimi pasami trawy, a za ostatnim rzędem budynków zaczynają się działki i las. Na miejscu są przedszkola, szkoła podstawowa, kościół, poczta i boisko, na którym gra istniejący od 1966 r. klub piłkarski Jeziorak Szczecin. Większe zakupy robi się w Dąbiu albo w Goleniowie.

Dla jednych największą wadą jest peryferyjne położenie i odcięcie od reszty miasta, dla innych właśnie ono jest atutem: las, cisza i niskie bloki zamiast gwaru wielkiego osiedla.

Gospodarstwa domowe są tu przeciętnie większe niż w blokowiskach bliżej centrum – według danych miejskich za 2018 r. liczyły średnio 3,1 osoby. Studium zakłada utrzymanie charakteru osiedla, modernizację bloków z wielkiej płyty, wzmocnienie lokalnego centrum usługowego, uporządkowanie dróg dojazdowych do Osiedla Kasztanowego i budowę tam pętli autobusowej oraz parkingu przesiadkowego przy stacji.

Warto zobaczyć

Krótki spacer po Załomiu warto zacząć przy stacji, gdzie stary budynek dworca sąsiaduje z nowym centrum przesiadkowym, a stamtąd ruszyć na zachód, ul. Lubczyńską, do alei pomnikowych dębów przy Leśniczówce Załom. Najstarsze z drzew liczą według tabliczek ponad dwieście lat. Kto ma więcej czasu, może pójść dalej szlakiem w głąb Puszczy Goleniowskiej.

Komunikacja

Do centrum można dojechać pociągiem: przystanek Szczecin Załom przy ul. Produkcyjnej leży na linii kolejowej z Dąbia do Świnoujścia i według miejskiego Studium należy do sieci Szczecińskiej Kolei Metropolitalnej. Ta sama linia prowadzi przez Goleniów aż do Świnoujścia, więc latem można stąd dojechać pociągiem prosto nad morze. Osiedle obsługują też autobusy miejskie, w tym linie pospieszne. Głównym połączeniem drogowym jest ul. Lubczyńska, łącząca osiedle z Dąbiem, a tuż obok przebiega droga ekspresowa S3 z Dąbia w stronę Goleniowa i Świnoujścia.