Wielgowo-Sławociesze-Zdunowo

Wielgowo-Sławociesze-Zdunowo – historia i charakter osiedla

Historia

Osadę Augustwalde, dzisiejsze Wielgowo, założono w 1748 r. z rozkazu Fryderyka II na gruntach wsi Buchholz, czyli Płoni. Sprowadzono tu 30 rodzin chłopskich z Palatynatu, a zabudowa stanęła wzdłuż jednej drogi, dzisiejszej ul. Bryczkowskiego. Nazwę nadano w 1751 r. na cześć gubernatora Szczecina, księcia Augusta Wilhelma z Brunszwiku. Dwadzieścia lat później, w 1768 r., przy drodze ze Szczecina do Stargardu powstała mniejsza kolonia Franzhausen, dzisiejsze Sławociesze. Początkowo mieszkało w niej zaledwie dziesięć osób, ale w 1868 r. było ich już 339, a w osadzie działały szkoła i sklep.

Impulsem do rozwoju była kolej. 1 maja 1846 r. otwarto linię z Dąbia do Stargardu, a między osadami powstała stacja Hohenkrug. Do stacji poprowadzono nową ulicę – dzisiejszą Bałtycką – przy której stanęły szkoła, cmentarz i urzędy. W 1872 r. Augustwalde liczyło 696 mieszkańców. Na początku XX w. wyrosły kolonie domów jednorodzinnych, a liczba mieszkańców wzrosła z 1237 w 1925 r. do 3338 w 1939 r. Jesienią 1939 r. obie osady i okolice stacji włączono do Wielkiego Szczecina.

Sławociesze i zespół szpitalny w Zdunowie przetrwały wojnę bez zniszczeń. Po 1945 r. osiedlili się tu repatrianci z okolic Lwowa, głównie ze wsi Zubrza, Rzęsna Polska, Pasieki Zubrzańskie i Sokolniki; w 1952 r. stanowili 90 procent mieszkańców Wielgowa. Wsie należały kolejno do gminy Załom i gminy Sowno, a do Szczecina włączono je ponownie w połowie lat 50. Pierwszym proboszczem był ks. Mieczysław Bryczkowski, dawny proboszcz z Zubrzy, patron głównej ulicy starego Wielgowa.

Wielgowo, Sławociesze i Zdunowo

Wielgowo to największa część osiedla. Przy ul. Bryczkowskiego stoją jeszcze dawne ceglane domy z czasów niemieckiej wsi, z dachami krytymi dachówką, a wzdłuż ul. Bałtyckiej skupiają się szkoła, poczta, kościół i sklepy. Większość zabudowy mieszkaniowej rozciąga się na wschód od tej ulicy, w przedwojennej kolonii przy Wiślanej, Zawrotnej, Jarząbków czy Łowczych. W zachodniej części, w dawnej kolonii Dunikowo, działa podstrefa specjalnej strefy ekonomicznej z wielkimi halami magazynowymi. Według Wikipedii stoi tam największa hala w Szczecinie, o powierzchni około 54 tys. m². Na północy, wśród łąk, leżą jeszcze dwie małe osady: Osada Leśna i Błędów.

Sławociesze to ciche osiedle domów jednorodzinnych nad strugą Chełszczącą. Stara ulicówka przy ul. Stary Szlak straciła na znaczeniu, gdy w latach 70. rozebrano wiadukt nad autostradą łączący ją z Dąbiem, a trzon osady stanowi dziś kolonia z lat 30. przy ulicach Owsianej, Drwali czy Lutyków. Od przełomu wieków wokół szybko przybywa nowych domów.

Zdunowo to właściwie jeden zespół w sosnowym borze. Na początku XX w. postanowiono zbudować tu szpital przeciwgruźliczy – las miał sprzyjać leczeniu, a kolej zapewniała dojazd z miasta. Pierwszą część gmachu oddano w 1915 r., a rozbudowę zakończono w 1932 r. Zespół ceglanych budynków ze spadzistymi dachami przetrwał wojnę i do dziś wyznacza charakter Zdunowa. Nazwa Hohenkrug bei Augustwalde pochodziła od stacji, a ta – od pobliskiej średniowiecznej wsi Struga nad Płonią, która po niemiecku także nazywała się Hohenkrug; dopisek przy Augustwalde odróżniał oba miejsca. Na przełomie lat 70. i 80. obok szpitala zbudowano blok mieszkalny dla personelu.

Zieleń i rekreacja

Całe osiedle otaczają lasy Puszczy Goleniowskiej, w których rządzi sosna. Przez łąki i pola płynie struga Chełszcząca, a od południa granicę wyznacza rzeka Płonia. Do Zdunowa dochodzi niebieski szlak im. Stanisława Grońskiego, prowadzący od strony Zdrojów przez Płonię.

Ważnym punktem lokalnego życia jest boisko przy ul. Wesołej, istniejące od czasów przedwojennych. Gra na nim założony w 1997 r. klub Vielgovia Szczecin, którego łacińsko brzmiąca nazwa nawiązuje do Wielgowa.

Studium wymienia wśród cennych przyrodniczo terenów osiedla także łąki i pastwiska, Żołnierską Strugę z siecią rowów, zieleń cmentarza w Wielgowie i leśny park wokół szpitala w Zdunowie. Całe osiedle, z dużym udziałem lasów i pól, pełni rolę obszaru regeneracji powietrza dla miasta.

Jak się tu mieszka

To osiedle domów z ogrodami, ciszy i lasu za płotem. Wielu mieszkańców to potomkowie repatriantów spod Lwowa, ale coraz więcej jest nowych rodzin, które wybudowały tu domy w ostatnich dwóch dekadach. Na miejscu jest szkoła podstawowa przy ul. Bałtyckiej, nosząca imię Orląt Lwowskich, kościół, poczta i sklepy.

Odległość od centrum jest spora, ale rekompensuje ją kolej. Przy ul. Bałtyckiej leży przystanek Szczecin Zdunowo, a w 2024 r. otwarto drugi – Szczecin Dunikowo, przy ul. Owsianej. Oba są częścią Szczecińskiej Kolei Metropolitalnej, z bezpośrednimi pociągami do Szczecina Głównego i Stargardu. Autobusy miejskie łączą osiedle z Dąbiem.

Komunikacja

Ul. Tczewską Wielgowo łączy się z Dąbiem i węzłem autostrady A6, a ul. Tomasza Żuka, dawną leśną drogą od wsi Struga, z Płonią i drogą ekspresową S10 do Stargardu. Ul. Przylesie prowadzi ze Sławociesza do Zdunowa i Płoni.