Głębokie-Pilchowo

Głębokie-Pilchowo – historia i charakter osiedla

Historia

Wieś Glambeck pojawia się w dokumentach w 1266 roku, gdy książę Barnim I przekazał połowę jej gruntów kolegiacie Mariackiej w Szczecinie; w połowie XIV wieku kolegiata była już właścicielką całej wsi. W 1418 roku książęta szczecińscy zezwolili na odprowadzanie do jeziora wody z potoku Osówka, by usprawnić pracę młynów w dolinie. Zapis z 1527 roku mówi, że wieś zniknęła – według miejscowej legendy zapadła się pod ziemię i zalały ją wody jeziora. Od 1590 roku okoliczne dobra należały do rodu von Raminów.

Pod koniec XIX wieku jezioro stało się popularnym celem wycieczek szczecinian, a w latach 20. XX wieku miasto urządziło nad nim kąpielisko. W latach 30. rozpoczęto budowę eleganckiej kolonii willowej nad jeziorem, przy dzisiejszych ulicach Pogodnej i Jaworowej; plan przewidywał kilka etapów, ale wybuch wojny przerwał prace. W 1939 roku Głębokie, podobnie jak sąsiednie Pilchowo, włączono do tak zwanego Wielkiego Szczecina.

Po 1945 roku Głębokie wróciło do miasta, natomiast z Pilchowa w granicach Szczecina pozostała tylko południowa część, położona poniżej Wieleckiego Potoku; reszta wsi wraz ze średniowiecznym kościołem należy dziś do gminy Police. Przed wojną Polchow był samodzielną gminą wiejską w powiecie Randow: około 1932 roku obejmował ponad 11 kilometrów kwadratowych z trzema osadami i 54 domami, a w 1925 roku mieszkało w nim 421 osób. W pierwszych latach powojennych w opuszczonych willach Głębokiego zamieszkali znani pisarze, a w latach 60. dobudowano wiele nowych domów jednorodzinnych, zapełniając wojenne luki w zabudowie.

Zabudowa i architektura

Serce osiedla to kolonia willowa z lat 30. przy ulicach Jaworowej, Pogodnej i Majowej: wolno stojące domy z wysokimi dachami, często z drewnianymi okiennicami, w ogrodach przechodzących w las. Brukowane uliczki, sosny i brak przelotowego ruchu sprawiają, że Głębokie ma klimat podmiejskiego letniska. Nowsze domy z lat 60. i późniejsze dobrze wpisują się w tę skalę.

Na tle tradycyjnej zabudowy wyróżnia się kościół św. Brata Alberta przy ulicy Zegadłowicza – nowoczesna bryła z wysoką, smukłą dzwonnicą, wzniesiona na przełomie lat 80. i 90. XX wieku. Pilchowo w granicach miasta to z kolei kilka ulic z domami jednorodzinnymi przy drodze wojewódzkiej 115, wiodącej do Polic.

Jezioro Głębokie i lasy

Jezioro Głębokie leży w polodowcowej rynnie u podnóża Wzgórz Warszewskich. Ma około 31 hektarów powierzchni i ponad półtora kilometra długości, ale – wbrew nazwie – jest dość płytkie: średnio około 2,4 metra, najwięcej 6 metrów. To zbiornik bez naturalnego odpływu, zasilany opadami i wodami gruntowymi, a od lat także wodą przepompowywaną rurociągiem z rzeki Gunicy.

Wokół jeziora biegnie znakowana ścieżka spacerowo-rowerowa długości około 6 kilometrów. Po drodze mija się miejsca na ognisko, mokradła z łabędziami i pięć pomnikowych dębów szypułkowych, nazywanych Brytyjczykami, a także buk zwany Upiorem. Na południowym brzegu działa miejskie kąpielisko z piaszczystą plażą.

Wschodnia część osiedla to Park Leśny Arkoński z Doliną Siedmiu Młynów – doliną potoku Osówka, przy którym od średniowiecza pracowało siedem młynów wodnych. Po młynach zostały stawy o nazwach Zazulin, Ustronie, Zacisze, Uroczysko, Nagórnik, Łomot i Wyszyna. Na przełomie XIX i XX wieku w dawnych młynach działały restauracje i domy kolonijne, a dziś dolina jest chronionym zespołem przyrodniczo-krajobrazowym z wilgotnymi lasami, płazami i dzięciołem czarnym.

Jak się tu mieszka

Głębokie to wybór dla tych, którzy chcą mieszkać w mieście, a codziennie spacerować po lesie. Zabudowa jest niska i rozproszona, ochrona wód i przyrody ogranicza nowe inwestycje, więc osiedle zachowuje swój kameralny charakter. W okolicy pętli są sklepy i lokale gastronomiczne, ale po większe zakupy i do większości szkół jeździ się do sąsiednich osiedli. W letnie weekendy okolice jeziora i kąpieliska wyraźnie się zaludniają.

Warto zobaczyć

Obowiązkowym punktem jest spacer lub przejażdżka rowerem wokół Jeziora Głębokiego – trasa zaczyna się przy pętli tramwajowej, prowadzi leśnymi parkingami w stronę Wołczkowa, okrąża jezioro i kończy przy ulicy Kąpieliskowej. Po drodze warto odszukać pomnikowe dęby i buk Upiór oraz zatrzymać się przy zalanym uroczysku na zachodnim brzegu, gdzie łatwo zobaczyć łabędzie i kaczki.

Drugą klasyczną wycieczką jest Dolina Siedmiu Młynów. Przez dolinę biegnie czterokilometrowy polsko-niemiecki szlak „Siedem Młynów – Gubałówka”, łatwy także dla rodzin z dziećmi, który krzyżuje się z kilkoma innymi szlakami i ścieżkami przyrodniczymi. W samym Głębokiem warto przejść się ulicami Jaworową i Pogodną, by zobaczyć przedwojenne wille, w których po wojnie mieszkali pisarze. Przez Pilchowo prowadzi z kolei znakowany szlak „Puszcza Wkrzańska”.

Komunikacja

Przy skrzyżowaniu alei Wojska Polskiego z ulicą Miodową znajduje się węzeł przesiadkowy Głębokie z krańcową pętlą tramwajową, z której tramwaje jadą aleją Wojska Polskiego przez Pogodno do centrum. Zatrzymują się tu także autobusy podmiejskie do Polic i gminy Dobra. Przez osiedle przebiega droga wojewódzka 115, a z pętli rozchodzą się piesze i rowerowe szlaki po Puszczy Wkrzańskiej.