Krzekowo-Bezrzecze

Krzekowo-Bezrzecze – historia i charakter osiedla

Historia Krzekowa

Krzekowo, po niemiecku Kreckow, pojawia się w źródłach w 1240 roku jako Crecow. W 1277 roku książę Barnim I przekazał wieś wraz z 60 włókami ziemi miastu Szczecinowi; razem z nią trafił do miasta sąsiedni Osów. Wieś miała typowy układ ulicówki z kościołem w środkowej części wschodniej pierzei – takie założenia przynosili na Pomorze osadnicy z Marchii Brandenburskiej. W XVII wieku mieszkało tu dziesięciu rolników i dwóch zagrodników, którzy dzierżawili pastwiska w Bezrzeczu i spierali się z jego właścicielami o prawo połowu ryb w Jeziorze Głębokim.

W XIX wieku na północ od wsi armia pruska urządziła koszary i rozległy poligon, nazywany Kreckower Feld. Jesienią 1870 roku, podczas wojny francusko-pruskiej, stanął tu obóz dla francuskich jeńców. Na poligonie działało także pierwsze lotnisko w okolicach Szczecina: 18 czerwca 1910 roku podczas pokazów lotniczych zginął tu kolarz i lotnik Thaddäus Robl – była to pierwsza w Niemczech śmiertelna katastrofa w lotnictwie cywilnym.

W 1939 roku Krzekowo włączono do Wielkiego Szczecina. Wojnę przetrwało bez zniszczeń, a w latach 60. stało się zagłębiem ogrodniczym – wzdłuż Szerokiej wyrosły szklarnie. W 1970 roku liczyło zaledwie około 650 mieszkańców. Przez stulecia Krzekowo było własnością miasta – w XV wieku Szczecin posiadał również sąsiednie Niemierzyn, Pomorzany, Gumieńce, Osów i Mierzyn – a rządca majątku płacił radzie miejskiej 500 talarów dzierżawy rocznie. Później na terenie dawnego poligonu zbudowano osiedle Zawadzkiego-Klonowica, a dawne pola uprawne Krzekowa są stopniowo zabudowywane domami.

Historia Bezrzecza

Bezrzecze, do 1945 roku Brunn, wzmiankowano po raz pierwszy w 1260 roku. W 1266 roku Barnim I podarował wieś kolegiacie Mariackiej w Szczecinie, a w 1589 roku przeszła w ręce kanclerza książęcego Ottona von Ramina; Raminowie byli tu właścicielami przez kolejne stulecia. Wieś wielokrotnie niszczyły wojny: w 1630 roku w tutejszym dworze zatrzymał się król szwedzki Gustaw II Adolf, w 1657 roku majątek spaliły oblegające Szczecin wojska polskie hetmana Stefana Czarnieckiego, a w czasie wojny szwedzko-brandenburskiej wieś spłonęła ponownie.

W 1828 roku Bezrzecze otrzymało status majątku rycerskiego; pod koniec XIX wieku liczyło 20 domów i około 260 mieszkańców, a do majątku należały rozległe lasy i część Jeziora Głębokiego. W okresie międzywojennym na wschód od wsi powstała kolonia domów jednorodzinnych między ulicami Modrą, Zaściankową i Rozmarynową. W 1939 roku Brunn znalazł się w granicach Wielkiego Szczecina. Po wojnie wieś nosiła przejściowo nazwy Zdrój – dosłowne tłumaczenie niemieckiej nazwy – oraz Broń, a obecną nazwę zatwierdzono w listopadzie 1946 roku. Wiosną 1946 roku spłonął pałac Raminów. W 1939 roku dawna wieś liczyła 1217 mieszkańców. Po wojnie całą wieś przyłączono do gminy Dobra; dopiero w 1954 roku jej wschodnią część, zwaną Bezrzeczem Dolnym, ponownie włączono do miasta.

Zabudowa i zabytki

Kościół Świętej Trójcy przy ulicy Żołnierskiej powstał w drugiej połowie XIII wieku z kamieni narzutowych; pierwsza wzmianka o nim pochodzi z 1261 roku. W 1729 roku przebudowano go i dostawiono ryglową, ceglano-drewnianą wieżę z hełmem, a wnętrze otrzymało barokowe wyposażenie. Drewniany strop zdobią malowidła ze scenami biblijnymi, m.in. Zwiastowaniem i Modlitwą w Ogrójcu. Po wojnie, w 1949 roku, świątynię poświęcono jako katolicką.

Wzdłuż ulicy Szerokiej zachowały się dawne zagrody, kamienice i budynki gospodarcze, w tym wpisana do rejestru zabytków ryglowa chałupa pod numerem 6. Reszta osiedla to domy jednorodzinne z różnych epok – od międzywojennych domków w Bezrzeczu po nowe osiedla szeregowców przy granicy z Mierzynem.

Zieleń i jak się tu mieszka

Osiedle przecina potok Bukowa, a dużą część zachodniego Krzekowa zajmują rodzinne ogrody działkowe „Krzekowo” i „Pionier”, które latem stają się miejscem wypoczynku wielu szczecinian. Na północy blisko stąd do lasów wokół Jeziora Głębokiego. To typowo mieszkaniowa okolica, bez przemysłu, z cichymi ulicami i rosnącą liczbą młodych rodzin. Sklepy, szkoły i punkty usługowe są w zasięgu krótkiego dojazdu, m.in. w sąsiednim osiedlu Zawadzkiego-Klonowica. Przy ulicy Łukasińskiego działa duża piekarnia przemysłowa, a tuż za granicą osiedla mieszczą się Koszary Bałtyckie z dowództwem Wielonarodowego Korpusu Północno-Wschodniego NATO.

Warto zobaczyć

Spacer warto zacząć przy kościele Świętej Trójcy, otoczonym kamiennym murem i starymi drzewami. Granitowe ściany nawy, ryglowa wieża i malowany strop dobrze pokazują, jak przez stulecia przebudowywano wiejską świątynię. Potem można przejść ulicą Szeroką, wzdłuż której zachowały się dawne zagrody, budynki gospodarcze i ryglowa chałupa pod numerem 6 – jeden z ostatnich takich domów w Szczecinie.

Okolica ma też bogatą przeszłość archeologiczną. Na terenie Krzekowa natrafiono na cztery osady prehistoryczne, cmentarzysko kultury łużyckiej i wczesnośredniowieczne fragmenty ceramiki, a w Bezrzeczu – na ślady osadnictwa z mezolitu, dużą osadę z epoki brązu i łódź dłubankę. Większości tych miejsc nie da się dziś zobaczyć, ale świadczą one o tym, że ludzie osiedlali się nad Bukową od tysięcy lat.

Komunikacja

Wschodnim skrajem Krzekowa, ulicą Żołnierską i nowym przedłużeniem ulicy Sosabowskiego, biegnie linia tramwajowa prowadząca do centrum. W głąb osiedla i do Bezrzecza dojeżdżają autobusy miejskie i podmiejskie. Główną ulicą Krzekowa jest Szeroka, a Bezrzecza – Koralowa, łącząca osiedle z gminą Dobra.