Świerczewo

Świerczewo – historia i charakter osiedla

Historia: od wsi Schwarzow do wielkich osiedli

Najstarszą częścią osiedla jest Świerczewo właściwe w południowo-zachodnim narożniku, gdzie już w XIV wieku istniała wieś Schwarzow. Jej śladem jest kamienno-ceglany kościół z pierwszej połowy XV wieku. Wieś przez stulecia pozostawała rolnicza; w 1911 roku włączono ją do Szczecina.

Na przełomie XIX i XX wieku zaczęła się tu rozwijać zabudowa podmiejska, a po otwarciu Cmentarza Centralnego ulica Ku Słońcu stała się ważną drogą wylotową z miasta. W okresie międzywojennym powstały pierwsze budynki na obecnych osiedlach Kaliny i Świerczewskim, w tym zespoły piętrowych domów z wysokimi dachami, które do dziś stoją m.in. przy ulicy Sucharskiego. Tereny dzisiejszego osiedla Przyjaźni były wtedy jeszcze polami uprawnymi.

Po wojnie polską nazwę Świerczewo nadano dawnemu Schwarzow. Wielka rozbudowa przyszła w latach 70. i 80. XX wieku, gdy na polach wyrosły bloki osiedla Przyjaźni i dogęszczono pozostałe części. Według lokalnych opracowań kilka charakterystycznych ośmiokondygnacyjnych budynków z tego okresu zakupiono w Leningradzie. Samorząd osiedla Świerczewo działa od 1990 roku.

Zabudowa i architektura

Krajobraz Świerczewa wyznaczają długie, wielopiętrowe bloki z wielkiej płyty, ustawione wśród szerokich trawników i dorodnych drzew. Na osiedlu Przyjaźni i Kaliny łatwo zauważyć, że urbaniści zostawili między budynkami dużo przestrzeni – przez kilkadziesiąt lat drzewa urosły tu tak, że w lecie bloki niemal giną w zieleni.

Zupełnie inny klimat ma przedwojenna zabudowa przy ulicy Sucharskiego i sąsiednich: piętrowe domy z wysokimi, spadzistymi dachami krytymi dachówką, ustawione szczytami do ulicy, z ogródkami i niewielkimi podwórkami. Wśród wielkich bloków wyglądają jak fragment innego, spokojniejszego miasta.

W Świerczewie właściwym, przy ulicy Świerczewskiej, stoi kościół św. Katarzyny – salowa świątynia z granitowych kamieni i cegły o wymiarach około 11 na 6 metrów, zbudowana w pierwszej połowie XV wieku. Pierwotnie nosiła wezwanie świętych Piotra i Pawła, a po reformacji przejęli ją protestanci. Zniszczona w czasie wojny trzydziestoletniej i ponownie podczas oblężenia Szczecina w 1677 roku, została odbudowana w 1696 roku i otrzymała wówczas imię św. Katarzyny. W czasie wojen napoleońskich zdewastowano ją i przez lata używano jako magazynu; funkcje sakralne odzyskała dopiero w 1918 roku.

Przed 1945 rokiem w kościele znajdował się barokowy ołtarz z obrazem Złożenia do Grobu, ufundowany przez braci Rosenfeldtów. Po II wojnie światowej budynek stracił wyposażenie i aż do 1990 roku służył jako magazyn skór. Przetrwały średniowieczne mury z resztkami ostrołukowego portalu. Przez lata świątynia była w złym stanie, a od 2024 roku trwa remont więźby dachowej, stropów i szczytów.

Zieleń i rekreacja

Świerczewo jest zielone przede wszystkim dzięki szerokim przestrzeniom między blokami i alejom drzew wzdłuż ulic, zwłaszcza 26 Kwietnia i Ku Słońcu, które jesienią przybierają złote i rude barwy. Część osiedla zajmują ogrody działkowe ciągnące się wzdłuż bocznicy kolejowej.

Bezpośrednio po drugiej stronie ulicy Ku Słońcu zaczyna się Cmentarz Centralny – ogromny park-nekropolia z alejami, stawami i starodrzewem, chętnie odwiedzany na spokojne spacery. Niedaleko, na sąsiednich Gumieńcach, znajduje się Jezioro Słoneczne, a na Pogodnie – willowe uliczki i place.

Jak się tu mieszka

Świerczewo to osiedle typowo mieszkaniowe, wygodne na co dzień: sklepy, szkoły i przedszkola są blisko, a do centrum dojeżdża się bez przesiadki. W części osiedla mieści się budynek Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego przy ulicy 26 Kwietnia, a przy Ku Słońcu – jednostka wojskowa. W Świerczewie właściwym działa kilka firm i zakładów, m.in. zakład energetyczny.

Największy ruch panuje na ulicy Ku Słońcu, będącej fragmentem drogi krajowej nr 10. W głębi osiedli, między blokami, jest spokojniej, a dzięki dużej ilości zieleni Świerczewo nie sprawia wrażenia przytłaczającego blokowiska.

Atutem jest położenie: na północy zaczyna się willowe Pogodno z placami i stadionem, na wschodzie Turzyn z targowiskiem i kamienicami, a na południu i zachodzie – zielone Gumieńce. Dzięki temu w kilkanaście minut spaceru można zmienić krajobraz z wielkomiejskiego na niemal podmiejski.

Komunikacja

Ulicą Ku Słońcu kursują tramwaje w stronę centrum i Gumieniec, a przez osiedle przebiega kilka linii autobusowych. Droga krajowa nr 10 prowadzi stąd prosto w stronę przejścia granicznego w Lubieszynie, a dojazd do ronda Hakena i ulicy Krygiera, prowadzącej na Prawobrzeże, zajmuje kilka minut.

Wschodnią granicę osiedla wyznacza linia kolejowa do Polic i Trzebieży, na której od 2002 roku nie ma ruchu pasażerskiego. Tuż za granicą, na Turzynie, leży stacja Szczecin Turzyn, otwarta w 1898 roku; w ramach Szczecińskiej Kolei Metropolitalnej linia ma ponownie służyć pasażerom.

Warto zobaczyć

Najciekawszym punktem spaceru jest kościół św. Katarzyny w Świerczewie właściwym – jeden z najstarszych zabytków zachodniej części miasta, który po latach zapomnienia wraca do życia. Warto też przejść ulicą Sucharskiego, gdzie przedwojenna zabudowa zachowała jednolity charakter, oraz aleją ulicy 26 Kwietnia, najpiękniejszą jesienią.

Po drugiej stronie ulicy Ku Słońcu czeka monumentalna, neoromańska brama główna Cmentarza Centralnego o szerokości 77 metrów. Za nią zaczynają się aleje platanów i lip, które prowadzą do kaplicy z kopułą, stawów i zabytkowych nagrobków – to doskonałe miejsce na długi, spokojny spacer.