Zawadzkiego-Klonowica

Zawadzkiego-Klonowica – historia i charakter osiedla

Historia

W XIX wieku na wschód od wsi Krzekowo armia pruska zbudowała koszary, a na północ od nich urządziła rozległy plac ćwiczeń, nazywany Kreckower Feld. W październiku 1870 roku, w czasie wojny francusko-pruskiej, stanął tu w barakach obóz dla francuskich jeńców. Warunki były bardzo ciężkie i wielu z nich zmarło; około 250 pochowano na niewielkim cmentarzu przy dzisiejszej ulicy Litewskiej.

Na tym samym poligonie w 1909 roku powstało pierwsze lotnisko w okolicach Szczecina. Odbywały się tu pokazy lotnicze, a 18 czerwca 1910 roku zginął w czasie jednego z nich lotnik i kolarz Thaddäus Robl – pierwsza ofiara cywilnego lotnictwa w Niemczech. Robl, urodzony w Bawarii znany kolarz i kierowca wyścigowy, dopiero wiosną tego roku przesiadł się do samolotu; wystartował mimo silnego wiatru, a jego ciało przewieziono do Monachium. Po I wojnie światowej lotnisko służyło komunikacji cywilnej. W 1939 roku cały teren włączono do Wielkiego Szczecina.

W kwietniu 1945 roku teren zajęła Armia Czerwona, a zachodnie przedmieścia Szczecina przekazano polskiej administracji dopiero na początku października 1945 roku. Po wojnie część koszar i terenów wojskowych nadal użytkowało wojsko, a na dawnym placu ćwiczeń w latach 70. wyrosło osiedle mieszkaniowe z wielkiej płyty. Jego nazwa nawiązuje do ulic: Klonowica – na cześć renesansowego poety Sebastiana Klonowica – oraz Zawadzkiego, która do 2017 roku upamiętniała komunistycznego działacza Aleksandra Zawadzkiego, a dziś nosi imię Tadeusza Zawadzkiego „Zośki”, harcerza i żołnierza Szarych Szeregów. Uchwałą rady miejskiej z 28 listopada 1990 roku osiedle stało się osobną jednostką pomocniczą miasta z własną radą osiedla.

Zabudowa i architektura

Krajobraz tworzą tu kilkunastopiętrowe punktowce z kolorowymi balkonami i pięciopiętrowe bloki ustawione wzdłuż szerokich ulic. Odnowione elewacje w ciepłych barwach, dojrzałe drzewa i duże trawniki sprawiają, że osiedle wygląda dziś znacznie przyjaźniej niż w czasach budowy. Między blokami są szkoły, przedszkola, place zabaw i pawilony handlowe.

Charakterystycznym punktem jest kościół Zwiastowania Pańskiego – masywna, biała bryła z czerwonym dachem i dzwonnicą zwieńczoną krzyżem, wzniesiona na przełomie lat 80. i 90. XX wieku. Przy ulicy Szafera stoi Enea Arena, otwarta 1 sierpnia 2014 roku hala widowiskowo-sportowa na ponad 5 tysięcy widzów, w której odbywają się mecze, koncerty i targi. Główna płyta ma około 2600 metrów kwadratowych, a obok niej jest sala treningowa z trybuną dla 300 widzów; halę można przystosować do lekkoatletyki, gier zespołowych, sportów walki, a także spektakli i wystaw.

Sport i zieleń

Obok hali, przy ulicy Litewskiej, działa Miejski Stadion Lekkoatletyczny im. Wiesława Maniaka, a na granicy z Głębokiem-Pilchowem, przy alei Wojska Polskiego, tor kolarski im. Zbysława Zająca. Dzięki temu okolica jest naturalnym miejscem treningów biegaczy, kolarzy i szkolnych klubów sportowych.

W północnej części osiedla, przy ulicy Litewskiej, zachował się cmentarz jeńców francuskich – mały, ocieniony starymi lipami teren z kamiennym krzyżem i tablicą odsłoniętą w 1997 roku. Pierwotnie nekropolię otaczało żeliwne ogrodzenie, które nie przetrwało do naszych czasów. Cmentarz jest wpisany do rejestru zabytków, a na krzyżu często wisi wstęga w barwach francuskiej flagi. Na północny wschód od bloków zaczynają się lasy Puszczy Wkrzańskiej, a do Jeziora Głębokiego i kąpieliska Arkonka można dojechać w kilka minut.

Jak się tu mieszka

To duże, gęsto zaludnione osiedle z kompletną infrastrukturą: Szkołą Podstawową nr 45, XI Liceum Ogólnokształcącym z oddziałami dwujęzycznymi, sklepami i punktami usługowymi w zasięgu spaceru. Mieszkania w blokach są stosunkowo przystępne, a bliskość lasu i obiektów sportowych to atut dla rodzin i osób aktywnych. Przy ulicy Klonowica działa też Zespół Szkół Samochodowych, a na osiedlu mieszczą się siedziby miejskich spółek transportowych, więc wiele osób pracuje tu na miejscu. W dni dużych imprez w Enea Arenie okolice hali bywają zatłoczone, a parkingi przy Szafera szybko się zapełniają. Na co dzień osiedle jest jednak dość spokojne, a starsze drzewa dają latem dużo cienia.

Warto zobaczyć

Dla gości z innych części miasta największą atrakcją są wydarzenia w Enea Arenie – mecze siatkówki, koszykówki i piłki ręcznej, gale i koncerty. Warto jednak przy okazji zajrzeć na ulicę Litewską. Cmentarz jeńców francuskich jest niewielki i łatwo go przeoczyć, a to jedno z najciekawszych miejsc pamięci w zachodniej części Szczecina, przypominające o wojnie sprzed półtora wieku i o czasach, gdy w miejscu bloków rozciągał się pruski poligon.

Z osiedla łatwo też wyruszyć na wycieczki: aleją Wojska Polskiego jest kilka minut do Jeziora Głębokiego i lasów Puszczy Wkrzańskiej, a ulicą Klonowica – do zabytkowego kościoła Świętej Trójcy w sąsiednim Krzekowie. Spacer między blokami pozwala z kolei zobaczyć, jak zmieniła się szczecińska wielka płyta po termomodernizacjach i odnowieniu elewacji.

Komunikacja

Osiedle ma bardzo dobre połączenia: tramwaje dojeżdżają do pętli Osiedle Zawadzkiego oraz wzdłuż alei Wojska Polskiego, przy której mieści się zajezdnia tramwajowa Pogodno. Przy ulicy Klonowica działa zajezdnia autobusowa Szczecińskiego Przedsiębiorstwa Autobusowego „Klonowica”, a autobusy łączą osiedle z Pogodnem, Krzekowem i centrum. Dojazd do śródmieścia zajmuje kilkanaście minut.