Osów

Osów – historia i charakter osiedla

Historia

Najstarsze ślady człowieka pochodzą tu z neolitu, a u schyłku epoki brązu i na początku epoki żelaza istniały na tym terenie trzy duże osady. W 1271 roku wieś wziął w lenno mieszczanin szczeciński Wezelo, a 15 marca 1277 roku książę Barnim I przekazał Osów – razem z 54 włókami ziemi, karczmą, lasami i młynami – miastu Szczecinowi. Na mapie Pomeraniae Ducatus Tabula z 1635 roku wieś figuruje jako Wußow.

Wieś spłonęła w 1677 roku podczas oblężenia Szczecina, a pod koniec XVII wieku liczyła zaledwie kilku gospodarzy. Jej mieszkańcy żyli z ubogich pól i z lasu – w miejskiej leśniczówce mieszkał leśnik z pomocnikami, a podczas wyrębu kwaterowano tu robotników. Lasy Osowa, poprzecinane parowami i trzęsawiskami, porastał głównie stuletni bór sosnowy i młodszy las brzozowy, a na polach w systemie trójpolowym uprawiano owies, groch, ziemniaki i grykę. Na przełomie XIX i XX wieku, gdy szczecinianie odkryli uroki okolicznych lasów, na Wzgórzu Arkony stanęła wieża widokowa, a w pierwszej połowie XX wieku w niecce wysychającego jeziora urządzono kąpielisko.

W latach 30. na południe od wsi powstało osiedle domów jednorodzinnych. Do 1933 roku działały tu klub sportowy i stowarzyszenie strzeleckie, a wieś miała własną ochotniczą straż pożarną. 15 października 1939 roku Osów, liczący wówczas 938 mieszkańców, włączono do Wielkiego Szczecina. Po wojnie nosił przejściowo nazwy Wąsów i Ossowo. Prawdziwy rozwój przyszedł w latach 1980–1995, gdy zbudowano tu kilkaset domów, a po 2000 roku dołączyły kolejne osiedla domów i niewielkich bloków.

Zabudowa i architektura

Historycznym centrum jest skrzyżowanie ulic Miodowej i Chorzowskiej z odnowionym wiejskim placem. Stoi tu neogotycki kościół Matki Boskiej Bolesnej z czerwonej cegły, zbudowany około 1900 roku na miejscu średniowiecznej świątyni, a obok niego zabytkowa, wolno stojąca drewniana dzwonnica. W centrum zachował się też odnowiony dawny cmentarz z kilkoma niemieckimi płytami nagrobnymi.

Wzdłuż Miodowej można jeszcze zobaczyć ceglane chałupy i stodoły z przełomu XIX i XX wieku. Dalej rozciągają się ulice domów jednorodzinnych z lat 80. i 90. oraz nowsze zespoły zabudowy, a przy ulicy Chopina, na granicy z Niemierzynem, kolonia Skarbówek z domkami letniskowymi, z których część zamieniono na całoroczne.

Las, wieża i kąpielisko

Na Wzgórzu Arkony, 70 metrów nad poziomem morza, w latach 1900–1904 stanęła Wieża Quistorpa – 45-metrowa wieża widokowa ufundowana przez Martina Quistorpa dla upamiętnienia ojca, przemysłowca i filantropa Johannesa Quistorpa. Zaprojektował ją berliński architekt Franz Schwechten. Kamienny cokół zdobiły alegorie Handlu i Przemysłu dłuta Ludwiga Manzla, a na pierwszej kondygnacji działała letnia kawiarnia. W 1942 roku na szczycie zainstalowano stację radarową; wieżę zniszczono pod koniec wojny, choć okoliczności nie są do końca jasne. Dziś na wzgórzu pozostał zabezpieczony, porośnięty mchem cokół z arkadami i schodami.

U stóp wzgórza leży Arkonka, kąpielisko urządzone na miejscu dawnego jeziora, nazywanego przed wojną Martin See. Po gruntownej modernizacji, zakończonej w 2014 roku, zajmuje około 7 hektarów; ma cztery baseny o łącznej powierzchni ponad 8 tysięcy metrów kwadratowych, zjeżdżalnie i sztuczną rzekę, a jednocześnie może tu wypoczywać do 5 tysięcy osób.

Na północy osiedla działa Szczecińska Gubałówka ze stokiem narciarskim, torem saneczkowym i lodowiskiem. Teren jest mocno pofałdowany – obok Wzgórza Arkony wznosi się podobnej wysokości Wzgórze Sobótki, a doliny przecinają strumienie Osówka, Arkonka, Żabiniec i Kijanka. Las Arkoński jest też ważnym miejscem dla rodzimowierców słowiańskich, którzy obchodzą tu m.in. Noc Kupały i Dziady. W dawnym zakładzie wodoleczniczym Kurhaus Eckerberg, który przetrwał wojnę, mieści się dziś młodzieżowy ośrodek socjoterapii.

Jak się tu mieszka

Osów to osiedle kilku tysięcy mieszkańców, w większości właścicieli domów z ogrodami. Jest cicho, zielono i wyżej niż w centrum, a las zaczyna się dosłownie na końcu ulicy – idealne miejsce dla rodzin z dziećmi, biegaczy i miłośników nart biegowych. Ceną za ten spokój jest mniejsza liczba usług na miejscu: po większe zakupy, do szkół średnich i przychodni specjalistycznych jeździ się zwykle do sąsiednich osiedli.

Warto zobaczyć

Najlepiej zacząć od historycznego centrum przy skrzyżowaniu Miodowej i Chorzowskiej: kościół z drewnianą dzwonnicą, odnowiony plac i stare chałupy przy Miodowej dobrze pokazują, jak wyglądała dawna wieś. Przez plac przechodzi czerwony szlak „Ścieżkami Dzików”, którym można ruszyć w las w stronę Wzgórza Arkony z ruinami Wieży Quistorpa.

Latem warto zaplanować dzień na Arkonce, zimą – wizytę na Gubałówce, gdzie przy dobrych warunkach jeździ się na nartach i sankach w granicach miasta. Przez cały rok dobrym celem spaceru jest Dolina Siedmiu Młynów, której górna część z obszarem źródliskowym Osówki leży tuż obok osiedla.

Komunikacja

Główną arterią jest ulica Miodowa, prowadząca od węzła Głębokie przy alei Wojska Polskiego w stronę Warszewa. Kursują nią autobusy miejskie, a przy pętli Głębokie można przesiąść się do tramwaju jadącego do centrum. Od południa do lasu i kąpieliska prowadzi ulica Arkońska z pętlą tramwajową Las Arkoński.