Badania naukowe prostym językiem

Opisujemy po polsku i bez żargonu wyniki badań opublikowanych w anglojęzycznych czasopismach medycznych. Przy każdym streszczeniu jest link do oryginału i do lekarzy danej specjalności w Szczecinie.

Streszczenia to informacja, nie porada medyczna. Wybieramy prace w otwartym dostępie na licencji CC BY.

Lista opracowanych badań

Opracowań: 140

• Dieta ubogoresztkowa przed kolonoskopią – wystarczy jeden dzień zamiast kilku

  Przegląd systematyczny z metaanalizą badań z losowym przydziałem · BMC gastroenterology, 2025 · dziedzina: Kolonoskopia

  Metaanaliza pięciu badań z udziałem 2248 osób porównała jednodniową i kilkudniową dietę ubogoresztkową przed kolonoskopią. Jakość oczyszczenia jelita była taka sama, a krótszą dietę pacjenci lepiej znosili.

• Aplikacja treningowa na smartfon w leczeniu uzależnienia od alkoholu – wyniki próby klinicznej

  Badanie z losowym przydziałem i podwójnie ślepą próbą (RCT) · Addiction (Abingdon, England), 2026 · dziedzina: Terapia uzależnień

  Aplikacja ucząca „odpychania” obrazów alkoholu nie zmniejszyła picia po 4 tygodniach u osób leczonych ambulatoryjnie. Po 16 tygodniach widać było pewien spadek, ale wynik wymaga potwierdzenia w większym badaniu.

• Program szybkiego powrotu do zdrowia po wszczepieniu endoprotezy biodra lub kolana

  Przegląd narracyjny literatury · Cureus, 2025 · dziedzina: Endoproteza biodra i kolana

  Przegląd badań nad programami przyspieszonej rekonwalescencji po wymianie stawu biodrowego i kolanowego. Takie programy skracały pobyt w szpitalu o jeden do trzech dni i zmniejszały zużycie opioidów bez wzrostu liczby powikłań i ponownych przyjęć.

• Hałas w pracy a uszkodzenie słuchu – jak do niego dochodzi i jak mu zapobiegać

  Przegląd narracyjny · British medical bulletin, 2025 · dziedzina: Laryngolog

  Przegląd wiedzy o utracie słuchu spowodowanej hałasem w miejscu pracy. Uszkodzenie jest zwykle trwałe, a skutecznego leczenia brak, dlatego najważniejsze jest zapobieganie: ograniczanie hałasu, ochronniki słuchu i regularne badania.

• Zestaw do samodzielnego pobrania wymazu wysłany pocztą zwiększa udział w badaniach w kierunku raka szyjki macicy

  Pragmatyczne badanie z losowym przydziałem (RCT) · JAMA internal medicine, 2025 · dziedzina: Onkolog

  W badaniu z udziałem 2474 kobiet z Teksasu, które zaniedbały badania przesiewowe, wysłanie do domu zestawu do samodzielnego pobrania próbki ponad dwukrotnie zwiększyło odsetek przebadanych w porównaniu z samym przypomnieniem telefonicznym.

• Żywność ultraprzetworzona a zdrowie osób po 60. roku życia – przegląd badań

  Przegląd systematyczny badań obserwacyjnych (bez metaanalizy) · Nutrition reviews, 2025 · dziedzina: Dietetyk

  Przegląd sześciu badań z udziałem osób po sześćdziesiątce. Duże spożycie żywności ultraprzetworzonej wiązało się z większym ryzykiem m.in. kruchości, otyłości brzusznej, zaburzeń lipidowych i pogorszenia pracy nerek, ale dowodów jest wciąż bardzo mało.

• Czy każdy powinien badać poziom witaminy D? Przegląd 31 wytycznych

  Przegląd systematyczny wytycznych · Archives of Public Health, 2025 · dziedzina: Endokrynolog

  Szwajcarscy badacze porównali 31 europejskich i północnoamerykańskich wytycznych. Żadne nie zalecały badania witaminy D u wszystkich zdrowych dorosłych; dwie trzecie zalecały je tylko osobom z grup ryzyka. Normy 25(OH)D bardzo się różniły.

• Dieta niskobiałkowa w przewlekłej chorobie nerek – dowody i kontrowersje

  Przegląd narracyjny · Journal of internal medicine, 2025 · dziedzina: Nefrolog

  Przegląd wiedzy o ograniczaniu białka w diecie osób z przewlekłą chorobą nerek przed dializami. Autorzy uważają dietę niskobiałkową za wartościową, ale tylko pod kontrolą specjalistów, bo zbyt ostre ograniczenie grozi niedożywieniem.

• Który własny ścięgnisty przeszczep wybrać do rekonstrukcji więzadła krzyżowego przedniego

  Przegląd systematyczny z metaanalizą badań z losowym przydziałem · Knee surgery, sports traumatology, arthroscopy : official journal of the ESSKA, 2026 · dziedzina: Artroskopia kolana

  Metaanaliza 12 badań klinicznych porównała trzy rodzaje własnych przeszczepów ścięgien do odtworzenia więzadła krzyżowego przedniego. Częstość zerwania przeszczepu i wyniki były podobne, a ścięgno mięśnia czworogłowego rzadziej powodowało dolegliwości w miejscu pobrania.

• Zastrzyk sterydowy w piętę pod kontrolą USG czy „na wyczucie” – co mówią badania

  Przegląd systematyczny z metaanalizą badań z losowym przydziałem · Life (Basel, Switzerland), 2025 · dziedzina: Podolog

  Metaanaliza sześciu małych badań nad zastrzykami sterydowymi przy zapaleniu rozcięgna podeszwowego. Zastrzyk pod kontrolą USG dawał lepsze wyniki w części pomiarów, ale samodzielnie oceniany ból nie różnił się między metodami.

• ADHD u dziewcząt i kobiet – jak hormony wpływają na objawy i nastrój przez całe życie

  Przegląd narracyjny (stanowisko grupy ekspertów) · Frontiers in global women's health, 2025 · dziedzina: Psychiatra

  Europejscy eksperci podsumowali wiedzę o ADHD u kobiet. Okresy zmian hormonalnych – dojrzewanie, cykl, ciąża, połóg i menopauza – mogą nasilać objawy ADHD i zaburzenia nastroju, a rozpoznanie często jest spóźnione.

• Leki zmniejszające wydzielanie kwasu żołądkowego a ryzyko utraty implantów zębowych

  Przegląd systematyczny z metaanalizą badań obserwacyjnych · Medicina oral, patologia oral y cirugia bucal, 2025 · dziedzina: Implantolog

  Analiza ośmiu badań: osoby przyjmujące inhibitory pompy protonowej częściej traciły implanty zębowe, ale po uwzględnieniu innych czynników związek przestawał być pewny. Autorzy mówią jedynie o możliwej tendencji.