Międzyodrze-Wyspa Pucka

Międzyodrze-Wyspa Pucka – historia i charakter osiedla

Historia: przeprawa, port i wyspy

Od średniowiecza przez Międzyodrze prowadziła najważniejsza droga ze Szczecina na wschód – do Dąbia. W 1283 roku miasto kupiło Łasztownię, niewielką kępę naprzeciw dzisiejszego Mostu Długiego, i zaczęło urządzać na niej składy, spichlerze i nabrzeża. Nazwa wyspy wywodzi się od łasztu, średniowiecznej miary ładunku statku. Wzdłuż drogi przez wyspę, nazywanej Wielką Łasztownią, powstała osada portowych tragarzy, szkutników i rybaków z kościołem św. Gertrudy z 1308 roku.

W XIX i na początku XX wieku Międzyodrze zmieniło się nie do poznania. Kopano kanały, zasypywano odnogi rzek, budowano nasypy kolejowe i baseny portowe. W 1898 roku otwarto wolny port, a w 1846 roku przez Kępę Parnicką przeprowadzono nasyp kolejowy do portu. Wyspa Pucka (niem. Vorbruch) powstała w wyniku wykopania Kanału Rybnego i Jeziora Portowego; przed II wojną światową zbudowano na niej osiedle z domami jednorodzinnymi, szkołą i kaplicą.

Naloty z lat 1942–1944 niemal całkowicie zniszczyły zabudowę Łasztowni. Po wojnie port przez dwa lata pozostawał pod zarządem radzieckim – polskim władzom przekazano go dopiero 17 września 1947 roku. W kolejnych dekadach odbudowano nabrzeża i poszerzono arterie komunikacyjne, a w latach 70. ulica Energetyków stała się częścią Trasy Zamkowej. Samodzielne osiedle powstało w 1990 roku; obecną nazwę Międzyodrze-Wyspa Pucka nosi od 1998 roku.

Łasztownia i Kępa Parnicka

Łasztownia to dziś najbardziej znana część osiedla. Na nabrzeżu przy Morskim Centrum Nauki stoją trzy żurawie portowe z lat 30. XX wieku – brązowe podstawy, zielone kabiny, żółte wysięgniki. Po renowacji w latach 2016–2017 nazwano je dźwigozaurami i stały się jednym z symboli Szczecina; po zmroku są podświetlane. Obok działa Centrum Kultury Euroregionu Stara Rzeźnia, urządzone w ceglanych halach dawnej rzeźni miejskiej.

Przy Moście Długim stoi okazały gmach dawnego Urzędu Celnego z lat 1904–1907, a dawny kościół św. Gertrudy funkcjonuje dziś jako kościół Świętej Trójcy. Nabrzeże przy żelbetowym magazynie wolnego obszaru celnego z 1929 roku nosi od 2022 roku nazwę Nabrzeża Ukraińskiego. Latem Łasztownia zamienia się w scenę wielkich imprez żeglarskich, kiedy przy jej kejach cumują żaglowce.

Kępa Parnicka (niem. Silberwiese, czyli Srebrna Łąka) zawdzięcza niemiecką nazwę dawnej hucie srebra. Od 1243 roku należała do miasta i służyła jako pastwisko, w XVII wieku Szwedzi otoczyli ją fortyfikacjami, a w XIX wieku przecięto ją nasypem kolejowym i połączono z miastem mostami Zielonym i Dworcowym. Po wojnie nie odbudowano wysadzonego Mostu Dworcowego, a zabudowę mieszkalną zastąpiły składy, magazyny i bazy transportowe.

Od początku lat 20. XXI wieku na Kępie Parnickiej powstają nowe osiedla mieszkaniowe, a w lipcu 2024 roku tuż za Mostem Zielonym otwarto przystanek kolejowy Szczecin Łasztownia, który łączy wyspy z siecią kolei regionalnej. Okolica, przez dziesięciolecia kojarzona z magazynami i ciężarówkami, zaczyna przyciągać mieszkańców szukających mieszkania z widokiem na wodę i Stare Miasto.

Wyspa Pucka – zielona enklawa

Wyspa Pucka to zupełnie inny świat niż portowa Łasztownia. Na północy wyspy leżą przedwojenne domki i rozległe ogrody działkowe, a dalej na południe ciągną się łąki, mokradła i trzcinowiska. Na wyspę prowadzi tylko jeden most drogowy – nad Kanałem Rybnym – co sprawia, że panuje tu cisza, a ruch samochodowy jest znikomy.

Komunikację z resztą miasta zapewnia autobus, który kursuje na wyspę od lutego 1968 roku. Początkowo obsługiwały go mikrobusy Nysa, od 1981 roku linia nosi numer 52. Dla mieszkańców to podstawowe połączenie z lewobrzeżnym Szczecinem.

Zieleń, woda i rekreacja

Największym atutem osiedla jest przyroda. Wyspy porastają lasy łęgowe, na łąkach gniazdują ptaki, a kanały Międzyodrza od lat przyciągają kajakarzy – to jedno z najciekawszych miejsc do pływania w mieście. Z wody najlepiej widać, jak zielone wyspy przenikają się z portowymi dźwigami i panoramą Wałów Chrobrego.

Na południowym skraju osiedla, nad Kanałem Leśnym, leży Dziewoklicz – miejskie kąpielisko na wyspie Ustowskie Mokradła. Plażę otwarto tu już latem 1933 roku, a w latach 60. urządzono duże kąpielisko miejskie. Dziś w upalne dni to jedno z ulubionych miejsc wypoczynku szczecinian.

Jak się tu mieszka i jak dojechać

Życie mieszkańców toczy się w kilku rozproszonych miejscach: na Wyspie Puckiej, w okolicy Basenu Górniczego, na Kępie Parnickiej i Łasztowni. Codzienne zakupy i większość usług załatwia się w sąsiednich osiedlach, za to do Starego Miasta jest bardzo blisko. Spokój ogrodów działkowych sąsiaduje tu z intensywnym ruchem portowym i ciężarówkami.

Przez Międzyodrze prowadzą dwie główne przeprawy między lewo- i prawobrzeżną częścią miasta: na północy ulica Gdańska z Trasą Zamkową i ulicą Energetyków, na południu ulica Floriana Krygiera, dawna Autostrada Poznańska. Kursują tędy tramwaje i autobusy w stronę Prawobrzeża, a przystanek kolejowy Szczecin Łasztownia daje szybkie połączenie z innymi częściami aglomeracji.

Warto zobaczyć

Najlepiej zacząć od Mostu Długiego i gmachu dawnego Urzędu Celnego, a potem przejść nabrzeżem Łasztowni do dźwigozaurów i Starej Rzeźni – po zmroku żurawie świecą kolorowymi światłami, a z nabrzeża widać oświetlone Wały Chrobrego. Latem warto wybrać się na plażę na Dziewokliczu albo wypożyczyć kajak i popłynąć kanałami Międzyodrza, mijając zielone wyspy, stare nabrzeża i portowe dźwigi. Spokojnym kontrapunktem jest spacer po Wyspie Puckiej, gdzie między ogródkami można niemal zapomnieć, że to wciąż śródmieście dużego miasta.