Śródmieście-Północ

Śródmieście-Północ – historia i charakter osiedla

Historia

Do lat 70. XIX wieku tereny dzisiejszego osiedla leżały poza zasięgiem zwartej zabudowy, na gruntach dawnych majątków podmiejskich i w cieniu pruskiej twierdzy. Przełom przyniosła działalność przedsiębiorcy Johannesa Quistorpa, który w 1871 roku założył budowlaną spółkę akcyjną Westend-Stettin. Pierwsze domy nowej dzielnicy, nazwanej na wzór londyńskiego i berlińskiego Westendu, stanęły przy dzisiejszej alei Wojska Polskiego – wśród nich willa samego Quistorpa.

Po likwidacji twierdzy miasto rozrastało się na północny zachód według planu Jamesa Hobrechta. Szeroka Kaiser-Wilhelm-Straße, czyli dzisiejsza aleja Jana Pawła II, otrzymała tu reprezentacyjny charakter: pas o szerokości prawie sześćdziesięciu metrów, z przedogródkami przed kilkupiętrowymi kamienicami. W latach 20. XX wieku na gruntach rodziny Quistorpów urządzono zieleniec Quistorp-Aue, a na jego krańcu stanął gmach władz prowincji pomorskiej.

Gmach prowincji przetrwał wojnę w niemal niezmienionym stanie. Już 5 lipca 1945 roku w dawnym gmachu prowincji zainstalował się pierwszy polski zarząd miasta z prezydentem Piotrem Zarembą, a Jasne Błonia stały się miejscem wielkich uroczystości – od powojennych manifestacji po mszę odprawioną przez Jana Pawła II w 1987 roku.

Zabudowa i architektura

Dominantą osiedla jest gmach Urzędu Miasta, wzniesiony w latach 1924–1927 według projektu Georga Steinmetza jako siedziba sejmu i władz prowincji pomorskiej. Z czasów niemieckich pochodzi jego przezwisko – Szpinakowy Pałac – nadane od zielonego tynku, który przywrócono podczas remontu elewacji w latach 2012–2017. Nad bramami widnieją herby czterech miast dawnej prowincji: Szczecina, Koszalina, Greifswaldu i Stralsundu.

Wzdłuż alei Wojska Polskiego i w okolicy ulicy Monte Cassino zachowały się okazałe wille. Najpiękniejsza jest Willa Augusta Lentza z lat 1888–1889, projektu Maxa Drechslera, z fasadą z piaskowca i czerwonej cegły oraz bogatymi wnętrzami. Starsza o kilkanaście lat Willa Quistorpów w formie toskańskiego pałacyku była jedną z pierwszych budowli Westendu.

Architekturę sakralną reprezentuje modernistyczny kościół Świętej Rodziny, zaprojektowany przez Adolfa Thesmachera i wzniesiony pierwotnie dla parafii ewangelickiej – uważany za wzorcowy przykład klasycznego modernizmu w budownictwie kościelnym. Współczesnym akcentem jest 26-piętrowy wieżowiec Hanza Tower przy alei Wyzwolenia, oddany do użytku w 2022 roku. Przy alei Jana Pawła II, w dawnym gimnazjum króla Wilhelma, mieści się rektorat Uniwersytetu Szczecińskiego.

Gmach Urzędu Miasta był też świadkiem dramatycznych wydarzeń: wieczorem 17 grudnia 1970 roku, podczas robotniczego protestu, tłum wdarł się do jego środkowego skrzydła i podpalił część pomieszczeń. Ślady dymu nad oknami długo pozostawały widoczne. Z kolei Willa Lentza przechodziła z rąk do rąk – po rodzinie fabrykanta należała do miasta, służyła wojsku, po wojnie mieściła na krótko delegaturę administracji kościelnej, a od 1950 roku Pałac Młodzieży. Gruntowny remont willi i ogrodu przeprowadzono w latach 2018–2019.

Zieleń i rekreacja

Jasne Błonia to jedno z najbardziej rozpoznawalnych miejsc Szczecina: rozległy trawnik z kwietnikami, obramowany alejami platanów klonolistnych. Rośnie ich tu ponad dwieście – to największe skupisko tego gatunku w Polsce. Wczesną wiosną trawniki pokrywają się fioletowymi krokusami, które przyciągają tłumy spacerowiczów.

Od północnego zachodu Błonia przechodzą płynnie w Park Kasprowicza i dalej w Las Arkoński, więc mieszkańcy osiedla mają kilkuminutowe dojście do największego kompleksu zieleni w centrum miasta. Przez Jasne Błonia i aleję Jana Pawła II biegnie też ciąg pieszo-rowerowy, którym można dojechać z okolic Głębokiego aż na Stare Miasto.

Jak się tu mieszka

To osiedle o wyraźnie bardziej stonowanym charakterze niż sąsiednie Centrum. Kamienice przy alei Jana Pawła II, ulicach Monte Cassino czy Szymanowskiego od dawna cieszą się renomą dobrego adresu – szerokie ulice, przedogródki i bliskość parku robią swoje. Obok mieszkają tu studenci, urzędnicy i rodziny z dziećmi, a w ciągu dnia osiedle ożywiają tysiące osób przychodzących do urzędów i na uczelnie.

W pobliżu działają szkoły, przedszkola i sklepy, a centra handlowe i kina Centrum są w zasięgu spaceru. Ruch skupia się na alejach Wojska Polskiego i Wyzwolenia oraz ulicy Piłsudskiego; wnętrza kwartałów pozostają ciche.

Komunikacja

Wzdłuż alei Wojska Polskiego i alei Wyzwolenia kursują tramwaje łączące osiedle z centrum, Głębokim i Niebuszewem, a przy Urzędzie Miasta zatrzymują się autobusy jadące m.in. w stronę dworca Szczecin Główny. Do placu Rodła i Starego Miasta można dojść pieszo w kilkanaście minut.

Na placu Szarych Szeregów, na granicy z Centrum i Turzynem, zbiega się pięć ulic, a na środkowej wysepce znajduje się tramwajowy trójkąt torowy. To dobry punkt orientacyjny dla każdego, kto pierwszy raz przyjeżdża do tej części miasta.

Warto zobaczyć

Spacer najlepiej zacząć od fontanny przed Urzędem Miasta, przejść Jasnymi Błoniami pod platanami i zatrzymać się przy pomniku Jana Pawła II, który upamiętnia papieską mszę z 1987 roku. Po drugiej stronie zieleńca widać już trzy orły Pomnika Czynu Polaków w Parku Kasprowicza.

Warto też zajrzeć do Willi Lentza, która po gruntownym remoncie stała się miejską instytucją kultury, obejrzeć z zewnątrz Willę Quistorpów przy alei Wojska Polskiego i modernistyczne wnętrze kościoła Świętej Rodziny.