Niebuszewo-Bolinko

Niebuszewo-Bolinko – historia i charakter osiedla

Historia: od Zielonego Dworu do dzielnicy fabryk

W połowie XIX wieku, wraz z rozwojem przemysłu, zaczęto zabudowywać okolice dzisiejszych ulic Wyzwolenia, Krasińskiego i Janosika, leżące wówczas poza miastem. Nową osadę nazwano Grünhof. Pozbawiona własnej administracji szybko popadła w kłopoty i w połowie XIX wieku włączono ją w granice Szczecina – od tego momentu zaczęła się dynamicznie rozwijać.

Powstały tu fabryka asfaltu i papy, wytwórnia waty, browary i gazownia miejska. Najważniejszym zakładem była jednak fabryka Bernharda Stoewera przy dzisiejszej ulicy Krasińskiego, budowana od 1872 roku. Produkowano w niej maszyny do szycia, pralki, rowery, a od 1903 roku także maszyny do pisania. Do zamknięcia w 1931 roku wyszło z niej około dwóch milionów maszyn do szycia. Samochody marki Stoewer powstawały już w nowszej fabryce przy alei Wojska Polskiego.

W latach 1926–1936 w północnej części osiedla wzniesiono modernistyczne osiedle dla średniozamożnych rodzin, a w 1927 roku oddano do użytku nowy dworzec kolejowy Stettin Zabelsdorf. Podczas II wojny światowej znaczna część zabudowy legła w gruzach. Po wojnie, zanim miasto przejęła administracja polska, w opustoszałe domy wracali Niemcy; od 1946 roku osiedlała się tu liczna społeczność żydowska, która w większości opuściła Szczecin do końca lat 50.

Zniszczone kwartały zabudowano po wojnie blokami i wieżowcami z wielkiej płyty, z których największym zespołem jest osiedle Piastowskie. W 2001 roku przebudowano skrzyżowanie ulic Staszica, Skargi, Wyzwolenia i Kołłątaja na rondo im. Jerzego Giedroycia.

Zabudowa i architektura

Perłą osiedla są modernistyczne kwartały z lat 1926–1936 w rejonie ulic Niemcewicza, Krasińskiego, Orzeszkowej i Kołłątaja. Zaprojektowano je jako bloki otaczające zielone podwórza, z ogródkami od ulicy, klinkierowymi portalami i ryzalitami klatek schodowych. Zespół zajmuje około 10 hektarów i dzieli się na kilkanaście kwartałów; przy ulicach Heleny, Reja czy Rodziewiczówny łatwo zauważyć, że każdy budynek ma nieco inny detal. Część bloków po wojnie odbudowano w uproszczonej formie, a niektóre straciły oryginalne zdobienia podczas termomodernizacji.

Przy ulicy Krasińskiego zachowały się ceglane budynki fabryki Stoewera, wpisane do rejestru zabytków; jeden z nich, z charakterystycznymi blankami, nosi dziś nazwę Fabryka II. Zabytkiem jest też zespół dworca Szczecin Niebuszewo z 1927 roku – z budynkami mieszkalnymi kolejarzy, wiatą peronową i placem przydworcowym.

Przy ulicy Słowackiego stoi kościół Najświętszego Zbawiciela, zbudowany w 1936 roku jako ewangelicki Heilandskirche. To modernistyczna budowla z wieżą ozdobioną stylizowanymi triforiami. Po wojnie przejęli ją katolicy, zachowując dawne wezwanie, a malarka Janina Spychalska ozdobiła prezbiterium i nawy boczne mozaikami. W okolicy zachowały się też inne zabytki: willa z ogrodem przy Słowackiego 3, kamienica przy Niemierzyńskiej 18a, w której szyto niegdyś mundury dla motorniczych, oraz pofabryczny budynek przy ulicy Długosza. Wschodnią część osiedla tworzą bloki osiedla Piastowskiego przy ulicach Ofiar Oświęcimia, Kazimierza Królewicza i Cyryla i Metodego.

Zieleń i rekreacja

Zachodnia część osiedla jest zaskakująco zielona. Między ulicami Niemierzyńską, Żupańskiego i Słowackiego rozciąga się Ogród Dendrologiczny im. Stefana Kownasa – park o powierzchni ponad 15 hektarów, urządzony w latach 1973–1974 na terenie dawnego cmentarza. Układ alei wciąż zdradza jego dawną funkcję, a wśród starodrzewu rosną okazałe buki, dęby i ponad trzysta cisów.

Obok znajdują się park im. Jacka Karpińskiego i ogrody działkowe, a niedaleko, już poza granicami osiedla, zaczynają się Park Kasprowicza i Jasne Błonia. Dzięki temu mieszkańcy gęsto zabudowanego Niebuszewa mają w zasięgu spaceru zarówno cichy park, jak i największe tereny rekreacyjne miasta.

Jak się tu mieszka

Niebuszewo-Bolinko to osiedle wygodne do codziennego życia: blisko do centrum, szkoły i przedszkola na miejscu, sklepy i targowisko przy ulicy Rynkowej, a w pobliżu alei Wyzwolenia – duże centra handlowe. Zabudowa jest zróżnicowana – od kameralnych kwartałów z lat 20. po wysokie bloki – więc łatwo znaleźć tu zarówno mieszkanie z historią, jak i praktyczne mieszkanie w bloku.

W pobliżu znajdują się Wydział Teologiczny Uniwersytetu Szczecińskiego i seminarium duchowne przy ulicy Papieża Pawła VI oraz budynki Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego przy Słowackiego. Główne ulice bywają ruchliwe, ale wnętrza kwartałów pozostają spokojne.

Komunikacja

Przez osiedle przebiega kilka linii tramwajowych; przy dworcu Niebuszewo znajduje się jednotorowa pętla tramwajowa, działająca od 1927 roku, a przy rondzie Giedroycia – pętla autobusowa Kołłątaja. Do centrum dojeżdża się w kilka minut. W 2021 roku przebudowano torowisko w ciągu ulic Kołłątaja, Asnyka, Orzeszkowej i Boguchwały.

Dworzec Szczecin Niebuszewo przez dziesięciolecia był stacją początkową wielu pociągów, ale od 2002 roku nie obsługuje ruchu pasażerskiego. W ramach Szczecińskiej Kolei Metropolitalnej ma znów stać się ważnym węzłem przesiadkowym na linii do Polic, z drugim peronem i nowymi przejściami podziemnymi.

Warto zobaczyć

Obowiązkowym punktem jest Muzeum Techniki i Komunikacji – Zajezdnia Sztuki przy ulicy Niemierzyńskiej, mieszczące się w zabytkowej zajezdni tramwajowej Niemierzyn. Można tu zobaczyć zabytkowe tramwaje i autobusy, samochody Stoewer, powojenne Junaki, Syreny i prototypy polskich pojazdów. Po wizycie w muzeum warto przejść przez Ogród Dendrologiczny, obejrzeć modernistyczne kwartały przy ulicach Heleny i Reja, a na koniec zajrzeć pod dawną fabrykę Stoewera i odnowiony dworzec Niebuszewo.