Stare Miasto

Stare Miasto – historia i charakter osiedla

Historia

Już przed 1124 rokiem na Wzgórzu Zamkowym znajdował się gród z drewnianym dworem księcia Warcisława I. W średniowieczu Szczecin otoczył się murami o długości ponad dwóch i pół kilometra, z bramami i kilkudziesięcioma basztami, a miasto należało do Hanzy. Z tamtych czasów pochodzą katedra św. Jakuba, kościoły św. Jana Ewangelisty i św. Piotra i Pawła, Ratusz Staromiejski oraz Baszta Panieńska.

Po wygaśnięciu dynastii Gryfitów w 1637 roku zamek przeszedł w ręce Szwedów, a od 1720 roku Szczecin należał do Prus. Nowi władcy otoczyli miasto potężną twierdzą; z tego okresu pochodzą Brama Królewska i barokowe pałace przy dzisiejszym placu Żołnierza Polskiego. Po zburzeniu fortyfikacji, na przełomie XIX i XX wieku, w miejscu Fortu Leopolda powstały monumentalne Tarasy Hakena, czyli dzisiejsze Wały Chrobrego.

Naloty z lat 1943–1944 zniszczyły według różnych szacunków od 80 do 90 procent staromiejskiej zabudowy. Odbudowa nie poszła drogą Warszawy czy Gdańska: zrekonstruowano tylko najcenniejsze zabytki, a na oczyszczonych parcelach postawiono w latach 50. i 60. trzy- i pięciokondygnacyjne bloki, częściowo zachowując dawną siatkę ulic. Wzdłuż Odry, według koncepcji pierwszego prezydenta miasta Piotra Zaremby, wytyczono szeroką arterię, która na dziesięciolecia odcięła Stare Miasto od rzeki.

Przełom przyszedł w latach 90. W 1994 roku rozpoczęto zabudowę Podzamcza, dolnej części Starego Miasta u stóp zamku, według nagrodzonego w konkursie projektu profesora Stanisława Latoura. Nowe kamienice nie kopiują przedwojennych, ale trzymają się historycznej siatki ulic i podziału działek. Część dawnego wyglądu odzyskał też Rynek Sienny, choć jedną z jego pierzei wciąż zajmują budynki z czasów PRL.

Zabudowa i zabytki

Zamek Książąt Pomorskich swoją renesansową bryłę zawdzięcza przebudowie z lat 1573–1582, przeprowadzonej przez księcia Jana Fryderyka. Zniszczony w 1944 roku, był odbudowywany w latach 1958–1980 na podstawie dawnych rycin; podczas prac odkryto kryptę z sarkofagami książąt. Dziś to tętniący życiem ośrodek kultury z dziedzińcami, salami koncertowymi i wieżą widokową.

Bazylika archikatedralna św. Jakuba to potężna gotycka hala z ceglanymi sklepieniami, druga pod względem wysokości świątynia w Polsce. Kilkaset metrów dalej, przy Rynku Siennym, stoi Ratusz Staromiejski z XV wieku, z barokowym szczytem i gotyckimi zdobieniami – dziś siedziba Muzeum Historii Szczecina. Nieopodal zachwyca późnogotycka Kamienica Loitzów, zbudowana dla rodziny bankierów, w której od lat 50. mieści się liceum plastyczne.

Wały Chrobrego, wzniesione w latach 1902–1921 według koncepcji Wilhelma Meyera-Schwartau, to około pół kilometra tarasów na skarpie nad Odrą. Tworzą je gmach Urzędu Wojewódzkiego, budynek Muzeum Narodowego z Teatrem Współczesnym i siedziba Politechniki Morskiej, a schody i fontanny prowadzą w dół, ku nabrzeżu.

Od strony placu Hołdu Pruskiego Stare Miasto zamyka barokowa Brama Królewska z lat 1725–1728, pierwotnie zwana Anklamską, bo wychodziła na drogę do Anklamu. Jej szczyty zdobią rzeźby Marsa i Herkulesa oraz panoplia z pruskim orłem, dzieło nadwornego rzeźbiarza Bartholomégo Damarta. Dziś w bramie działa kawiarnia, a sama budowla należy do najchętniej fotografowanych zabytków miasta.

Zieleń i nadodrzańskie bulwary

Stare Miasto zaskakuje liczbą skwerów i zieleńców – powojenne bloki rozstawiono swobodnie, z podwórkami pełnymi drzew. W północnej części osiedla, niedaleko Wałów Chrobrego, rozciąga się park Żeromskiego z pomnikiem Adama Mickiewicza – dobre miejsce na spokojny spacer.

Najpiękniejszym miejscem na odpoczynek są jednak bulwary nad Odrą. Z Wałów Chrobrego roztacza się widok na port, dźwigi i wyspy, a wieczorem na podświetlone mosty. Nad rzeką odbywają się największe miejskie imprezy, w tym przez lata – Dni Morza.

Jak się tu mieszka

To jedno z najmniej zaludnionych osiedli Szczecina – większość jego powierzchni zajmują zabytki, urzędy, muzea i ulice. Mieszkańcy żyją głównie w powojennych blokach z zielonymi podwórkami oraz w nowych kamienicach Podzamcza, coraz chętniej wybieranych przez osoby ceniące bliskość rzeki, restauracji i kultury.

Latem i w weekendy bywa tłoczno i gwarno, zwłaszcza przy Rynku Siennym i na Wałach. Na co dzień jednak boczne uliczki są zaskakująco spokojne. Do sklepów, szkół i urzędów jest blisko, a największe centra handlowe Śródmieścia leżą kilka minut drogi stąd.

Komunikacja

Nabrzeżem Odry biegnie arteria z torowiskiem tramwajowym, a Trasą Zamkową i Mostem Długim łatwo dostać się na Łasztownię i Prawobrzeże. Przy placu Żołnierza Polskiego i alei Niepodległości zatrzymuje się wiele linii tramwajowych i autobusowych.

Na Stare Miasto najwygodniej jednak przyjść pieszo – z placu Rodła, placu Grunwaldzkiego czy dworca Szczecin Główny dzieli je kilka do kilkunastu minut spaceru. Przez osiedle prowadzi też Miejski Szlak Turystyczny, oznaczony czerwoną linią na chodnikach.

Warto zobaczyć

Plan zwiedzania warto zacząć na dziedzińcu Zamku Książąt Pomorskich, potem zejść ku Rynkowi Siennemu z Ratuszem Staromiejskim i Kamienicą Loitzów, a następnie zajrzeć do katedry św. Jakuba. Nad rzeką czeka Baszta Panieńska, zwana Basztą Siedmiu Płaszczy – ostatni ślad średniowiecznych murów.

Spacer najlepiej zakończyć na Wałach Chrobrego o zachodzie słońca, a po drodze minąć barokową Bramę Królewską i pałace przy placu Żołnierza Polskiego: Pałac pod Globusem i Pałac Sejmu Stanów Pomorskich, w którym działa dziś galeria Muzeum Narodowego.