Śródmieście-Zachód

Śródmieście-Zachód – historia i charakter osiedla

Historia

Teren dzisiejszego osiedla zaczęto zabudowywać po likwidacji szczecińskiej twierdzy w latach 70. XIX wieku, gdy miasto mogło wreszcie rozrastać się na zachód. Przebieg głównych ulic ustalono w latach 1877–1882: w 1882 roku wytyczono Barnimstraße, czyli dzisiejszą aleję Piastów, a z korekty jej planów i ulicy Hohenzollernów – obecnej Krzywoustego – narodził się okrągły Schinkelplatz, dziś plac Kościuszki.

W ciągu kilkunastu lat wyrosły tu zwarte kwartały czterokondygnacyjnych kamienic czynszowych, z oficynami i ciasnymi podwórkami, typowymi dla wielkomiejskiej zabudowy tamtych czasów. Przy placach stawiano domy bardziej okazałe, z wieżyczkami i kopułami. Do 1945 roku ulice nosiły niemieckie nazwy – Bogislavstraße, Hohenzollernstraße, a plac Zgody nazywał się Bismarckplatz.

II wojna światowa obeszła się z osiedlem łagodniej niż z Centrum czy Starym Miastem, choć niektóre miejsca ucierpiały poważnie – w 1944 roku zniszczona została zachodnia pierzeja placu Zgody i południowe narożniki placu Kościuszki. Po wojnie luki wypełniano budynkami z wielkiej płyty i pawilonami handlowymi, a ulicom nadano nazwy nawiązujące do polskich władców.

Od początku XXI wieku osiedle przechodzi stopniową odnowę. W latach 2001–2003 przy skrzyżowaniu Krzywoustego i Bogusława X stanęło centrum handlowe Kupiec, w 2005 roku wyremontowano ulicę Krzywoustego, a w kolejnych latach na pustych parcelach pojawiły się nowe kamienice.

Zabudowa i architektura

Podstawą krajobrazu są eklektyczne kamienice z ostatnich dekad XIX wieku – przy Bogusława X, Królowej Jadwigi, Łokietka i Krzywoustego wiele z nich zachowało bogate fasady z gzymsami, balkonami i dekoracyjnymi szczytami. Część odzyskała dawne kolory podczas remontów; inne wciąż czekają na swoją kolej. Dobrym przykładem jest ulica Bogusława X: zaczyna się deptakiem w Centrum, a za placem Zgody przecina Krzywoustego, Łokietka i Jagiełły, by dobiec do Narutowicza – niemal na całej długości towarzyszą jej przedwojenne kamienice, przerywane tylko nielicznymi budynkami powojennymi.

Plac Kościuszki, przebudowany w 1972 roku, częściowo zachował przedwojenne kamienice z ozdobnymi zwieńczeniami, a w miejscu zburzonych południowych narożników stanęła parterowa zabudowa handlowa z czasów PRL. Przy placu Zgody, na styku z Centrum, przedwojenne domy sąsiadują z budynkami z lat 80. Najnowszą warstwą są plomby wznoszone w miejscu dawnych pawilonów – jak kamienica przy Krzywoustego, której forma budziła w swoim czasie żywe dyskusje.

Zieleń i ulice

Śródmieście-Zachód nie ma własnego dużego parku – zieleń to przede wszystkim drzewa wzdłuż ulic i niewielkie zieleńce przy placach. Aleja Piastów zyskała w 2014 roku pierwsze w Szczecinie zielone torowisko tramwajowe, porośnięte trawą.

Do większych terenów zielonych nie jest jednak daleko: Jasne Błonia i Park Kasprowicza leżą kilkanaście minut spacerem na północ, a Park Noakowskiego na Turzynie – również w zasięgu krótkiego spaceru.

Jak się tu mieszka

To dobre miejsce dla osób, które cenią miejskie życie i krótkie odległości. Na parterach kamienic działają sklepy, piekarnie, kawiarnie i punkty usługowe, a Kupiec oraz centra handlowe Centrum zaspokajają większe zakupy. Mieszkania to głównie lokale w kamienicach – często z wysokimi sufitami, ale też z typowymi dla starej zabudowy problemami, jak ciemne oficyny czy brak miejsc parkingowych.

W ostatnich latach wiele ulic osiedla zmieniło się na lepsze: ulica Jagiellońska, przed wojną Turnerstraße, i ulica Bogusława X zyskały nawierzchnie z kostki granitowej i nowe chodniki, a kolejne kamienice odzyskują dawne fasady. Ulice wciąż jednak zachowują swój codzienny, nieco surowy, roboczy charakter.

Wzdłuż osiedla, po drugiej stronie alei Piastów, ciągną się budynki Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego, a przy samej alei działają szkoły, w tym I Liceum Ogólnokształcące, otwarte w 1945 roku jako jedna z pierwszych polskich szkół na Ziemiach Zachodnich. Dzięki temu w okolicy zawsze jest sporo młodzieży i studentów.

Komunikacja

Ulicą Krzywoustego przez całe osiedle biegnie torowisko tramwajowe łączące plac Zwycięstwa z placem Kościuszki i dalej z Turzynem i Gumieńcami. Tramwaje kursują też aleją Piastów, a na placu Kościuszki krzyżuje się kilka linii jadących na Pomorzany, Krzekowo i do centrum.

Ulice Kopernika i Narutowicza są częścią drogi krajowej nr 13, prowadzącej na południe w stronę Kołbaskowa i granicy z Niemcami. Do dworca Szczecin Główny można dojść pieszo w kwadrans.

Warto zobaczyć

Kino Pionier przy alei Wojska Polskiego 2 to obowiązkowy punkt dla miłośników filmu: obok tradycyjnej Sali Czerwonej ma kameralną salę Kiniarnia, gdzie filmy ogląda się przy stolikach. Warto też przejść ulicą Bogusława X i Królowej Jadwigi, przyglądając się odnowionym fasadom, oraz stanąć na placu Kościuszki, by zobaczyć, jak zbiegają się tu dawne aleje dziewiętnastowiecznego miasta.

Historia Pioniera zaczęła się od pokazów, które Otto Blauert organizował w sali restauracyjnej przy ówczesnej Falkenwalder Straße 2 już w 1907 roku; oficjalną działalność kino rozpoczęło 26 września 1909 roku. Po wojnie przez kilka lat nosiło nazwę Odra – i prawdopodobnie to właśnie ono zainspirowało Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego do napisania wiersza „Małe kina”. Od grudnia 2023 roku kino jest własnością miasta.