Nowe Miasto

Nowe Miasto – historia i charakter osiedla

Historia

W XVIII wieku tereny na południe od średniowiecznego miasta zajmowały pruskie fortyfikacje. Ich symbolem jest Brama Portowa, przed wojną zwana Berlińską, bo wychodziła przez nią droga do Berlina. Wzniesiono ją w latach 1725–1727 według projektu holenderskiego inżyniera Gerharda Corneliusa van Wallrawe, a łacińska inskrypcja w jej attyce przypomina o prawach Brandenburgii do Pomorza i Szczecina, który król pruski odkupił od Szwecji za dwa miliony talarów.

Wielka zmiana przyszła wraz z koleją. 15 sierpnia 1843 roku na dworzec, nazywany wówczas Berlińskim, wjechał pierwszy pociąg z Berlina – była to jedna z pierwszych linii kolejowych na ziemiach dzisiejszej Polski i początek kolei na Pomorzu. Wkrótce dobudowano linię do Stargardu, a w kolejnych dekadach, mniej więcej do 1870 roku, miasto rozrosło się na południe, budując tu nową dzielnicę – Neustadt. Budowa tej linii wymagała wydrążenia stumetrowego tunelu w skarpie, a w 1859 roku dworzec przekształcono z czołowego w przelotowy.

W latach 1875–1879 na skarpie nad Odrą stanął okazały Nowy Ratusz, dziś zwany Czerwonym, a w 1898 roku nieopodal odsłonięto w obecności cesarza Wilhelma II fontannę z rzeźbą Sediny, uosobienia portowego miasta. Na początku XX wieku przy dawnym Hohenzollernplatz, dziś placu Zwycięstwa, wyrosła wysoka wieża kościoła Bugenhagena, obecnie św. Wojciecha.

Pod koniec wojny Czerwony Ratusz spłonął, a budynek dworca został zniszczony. Odbudowa trwała dziesięciolecia: ratusz przywrócono do życia w latach 60., a sam dworzec przeszedł ostatnią gruntowną przebudowę w latach 2014–2016.

Zabudowa i architektura

Najcenniejszym budynkiem osiedla jest Czerwony Ratusz, zaprojektowany przez miejskiego radcę budowlanego Konrada Kruhla w duchu neogotyku. Strzeliste sterczyny, balkony i wieżyczki z czerwonej cegły nadają mu wygląd niemal katedralny, a alegoryczne figury przy wejściu symbolizują przemysł, rolnictwo, żeglarstwo i wiedzę – cztery źródła dawnej potęgi miasta. Dziś w ratuszu ma siedzibę Urząd Morski. Kamień węgielny położono 2 listopada 1875 roku, a w klatce schodowej wmurowano herb Szczecina z 1660 roku, przeniesiony ze Starego Ratusza. W latach 2008–2014 odnowiono wszystkie elewacje budynku.

Neogotycki kościół św. Wojciecha z lat 1906–1909, projektu Jürgena Krögera, ma asymetrycznie ustawioną wieżę o wysokości ponad 65 metrów, widoczną z wielu punktów Śródmieścia. Obecnie to kościół garnizonowy. W okolicach placu Zwycięstwa, ulic Kaszubskiej i Potulickiej zachowały się kamienice z przełomu XIX i XX wieku, przemieszane z powojennymi blokami i nowymi biurowcami.

Utraconą perłą osiedla jest fontanna Manzla. Kompozycję z miedzi, ustawioną na cokole z czerwonego piaskowca, wykonał profesor Ludwig Manzel: kobieca postać wsparta na kotwicy, z żaglem na ramieniu, otoczona bóstwami morskimi i Merkurym, symbolizowała Szczecin jako miasto handlu, żeglugi i przemysłu. Mieszkańcy szybko nazwali ją Sediną. W 2008 roku w Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku powstał ponaddwumetrowy model rzeźby, pokazywany podczas Dni Morza.

Sam dworzec Szczecin Główny, z budynkiem z około 1900 roku, leży u stóp skarpy między ulicami Kolumba i Owocową. Górują nad nim zabudowania dawnej Dyrekcji Kolei.

Zieleń i rekreacja

Zieleni na Nowym Mieście jest niewiele, ale ma ona historyczny rodowód. Plac Tobrucki, przed wojną Marktplatz, to skwer z okazałymi drzewami, na którym stoi Pomnik z Kotwicą – w miejscu, gdzie niegdyś szumiała fontanna Sediny. Rosną tu drzewa uznane za pomniki przyrody.

Mieszkańcy chętnie korzystają z bulwarów nad Odrą na pobliskim Starym Mieście, a z wyższych partii osiedla rozciągają się widoki na port i Łasztownię.

Jak się tu mieszka

Nowe Miasto ma charakter przede wszystkim śródmiejski i komunikacyjny. Mieszka się tu blisko wszystkiego – dworców, urzędów, centrum – ale też w sąsiedztwie ruchliwych ulic i torów. Kamienice przy Kaszubskiej czy Potulickiej oferują klimat starego miasta, a nowe inwestycje przy Bramie Portowej i dworcu stopniowo zmieniają wizerunek okolicy.

W ciągu dnia osiedle ożywiają podróżni i osoby załatwiające sprawy w sądach i urzędach, wieczorem robi się znacznie spokojniej. Sklepy i usługi są w zasięgu ręki, a do dużych centrów handlowych w Centrum można dojść pieszo.

Komunikacja

To najlepiej skomunikowane z resztą kraju miejsce w Szczecinie. Ze stacji Szczecin Główny odjeżdżają pociągi dalekobieżne i regionalne, w tym do Berlina, a obok działa dworzec autobusowy. Przy dworcu i na placu Zwycięstwa zatrzymują się tramwaje i autobusy miejskie jadące we wszystkich kierunkach.

Granicą osiedla biegnie droga krajowa nr 13, a nabrzeżem Odry – trasa prowadząca w stronę Pomorzan. Z sąsiedztwa osiedla Most Długi prowadzi na Łasztownię.

Warto zobaczyć

Spacer warto zacząć przy Bramie Portowej, przejść ulicą Dworcową do placu Tobruckiego i stanąć przed fasadą Czerwonego Ratusza. Pod dworcem kryje się wielki schron przeciwlotniczy z czasów II wojny światowej, udostępniany zwiedzającym w ramach podziemnych tras turystycznych.

Dworzec, Czerwony Ratusz i Pomnik z Kotwicą leżą na trasie Miejskiego Szlaku Turystycznego, który właśnie przy dworcu zaczyna się i kończy.