Drzetowo-Grabowo

Drzetowo-Grabowo – historia i charakter osiedla

Historia: od klasztoru kartuzów do miasta stoczni

Grabowo pojawia się w dokumentach w 1243 roku, gdy książęca para przekazała wieś szczecińskiemu klasztorowi cysterek. Już w 1278 roku wspomniano tu winnicę – to najstarsze znane świadectwo uprawy winorośli na Pomorzu. W 1360 roku książę Barnim III ufundował w Grabowie klasztor kartuzów zwany Gottesgnade, czyli Łaską Bożą, z kościołem, browarem, piekarnią i rozległymi ogrodami.

Po reformacji klasztor sekularyzowano, a gdy w 1551 roku pożar strawił część zamku w Szczecinie, książę Barnim IX przebudował zabudowania poklasztorne na renesansową rezydencję – Zamek Odrzański (Oderburg). Mieszkał w nim aż do śmierci w 1573 roku. Podczas wojny trzydziestoletniej kwaterę miał tu król szwedzki Gustaw II Adolf, a w 1677 roku, w czasie oblężenia Szczecina przez Brandenburczyków, zamek ostatecznie zburzono. Dokładne położenie budowli nie jest dziś znane; zwykle umieszcza się ją na wzniesieniu w pobliżu dawnej bramy głównej stoczni.

W XIX wieku Grabowo stało się przemysłowym przedmieściem. Działały tu stocznie Nüscke & Co. oraz Stettiner Oderwerke, a w sąsiednim Drzetowie wyrósł zakład, który od 1857 roku działał jako spółka akcyjna Vulcan – jedna z najważniejszych stoczni Prus, budująca okręty wojenne, transatlantyki i lokomotywy. W połowie XIX wieku Grabowo uzyskało prawa miejskie, a 1 kwietnia 1900 roku zostało włączone do Szczecina razem z Drzetowem i Niemierzynem.

Przemysł stoczniowy ściągnął na Grabowo naloty. Bombardowania z kwietnia i sierpnia 1944 roku niemal całkowicie zniszczyły przystoczniową dzielnicę. Po wojnie z ruin Vulcana i Oderwerke powstała Stocznia Szczecińska, która przez dziesięciolecia była największym pracodawcą w mieście i ważnym miejscem polskiej historii robotniczej. Dziś część jej terenów zajmują nowe firmy stoczniowe i usługowe, a nad Odrą wciąż pracują stocznie remontowe.

Zabudowa i architektura

Najbardziej rozpoznawalnym budynkiem osiedla jest neogotycki kościół św. Stanisława Kostki z wysoką, strzelistą wieżą. Wzniesiono go w latach 1888–1890 jako ewangelicki Friedenskirche, czyli Kościół Pokoju, według projektu berlińskiego architekta Hermanna Bohla. Naloty z 1944 roku zniszczyły go w znacznej części, a po wojnie planowano rozbiórkę – sprzeciw nowych mieszkańców sprawił, że w 1949 roku świątynię odbudowano i poświęcono. Wieżę z zegarem zrekonstruowano dopiero na przełomie XX i XXI wieku.

Przy ulicy Dubois stoi Dom Daniela Grotha – szachulcowy dom z połowy XIX wieku, jeden z najstarszych zachowanych budynków Grabowa. Postawiono go z drewna, bo leżał na przedpolu twierdzy, gdzie nie wolno było wznosić trwałych murów. Przetrwał wojnę nienaruszony, a po latach zaniedbania odnowiono go i urządzono w nim pracownię architektoniczną.

Zabudowa mieszkalna jest mieszanką przedwojennych kamienic, które ocalały głównie w głębi osiedla, oraz bloków z czasów PRL. W Drzetowie mieszkania skupiają się przy ulicach Rugiańskiej, Komuny Paryskiej i Druckiego-Lubeckiego, a nad samą wodą dominuje krajobraz przemysłowy: hale, nabrzeża, pochylnie i suwnice.

Nad Odrą: stocznia i krajobraz portowy

Największą atrakcją wizualną Drzetowa-Grabowa jest stoczniowe nabrzeże. Wielkie bramownice z napisem Stocznia Szczecińska i lasy żurawi widać doskonale z wody i z przeciwległego brzegu, a w pogodny dzień tworzą one jeden z najbardziej charakterystycznych pejzaży miasta. Pochylnie zachowały dawne nazwy, w tym Wulkan – pamiątkę po przedwojennej stoczni Vulcan.

Z wyższych partii osiedla otwierają się widoki na Odrę, wyspy Międzyodrza i port. Najprzyjemniej ogląda się ten krajobraz z pokładu statku wycieczkowego albo z bulwarów w centrum, skąd stoczniowe dźwigi rysują się na tle nieba jak szkielety wielkich zwierząt.

Jak się tu mieszka

Drzetowo-Grabowo to osiedle robotnicze z charakterem: gęsta zabudowa, sklepy i punkty usługowe przy głównych ulicach, szkoły i przedszkola w zasięgu spaceru. Ruch samochodowy koncentruje się na nadodrzańskim ciągu ulic Łady, Dubois i Stalmacha, który łączy centrum Szczecina z Policami, więc przy tych ulicach bywa głośno. W bocznych uliczkach na skarpie jest wyraźnie spokojniej.

Bliskość centrum to duży atut – do Starego Miasta i Wałów Chrobrego można dojść pieszo, a tuż za granicą osiedla zaczyna się park im. Stefana Żeromskiego, jeden z największych parków miejskich, urządzony na miejscu dawnych cmentarzy, w tym cmentarza grabowskiego z 1846 roku. Okolica przechodzi przemiany: obok starych kamienic powstają biurowce i nowe mieszkania, a tereny postoczniowe stopniowo zmieniają funkcję.

Komunikacja

Osiedle dobrze obsługują tramwaje jadące wzdłuż Odry do pętli przy Stoczni Szczecińskiej oraz autobusy miejskie. Główne ulice prowadzą zarówno do centrum, jak i na północ, w stronę Golęcina, Skolwina i Polic. Przez Drzetowo przebiega linia kolejowa z bocznicą do terenów stoczniowych; dawny przystanek Szczecin Drzetowo ma odzyskać ruch pasażerski w ramach Szczecińskiej Kolei Metropolitalnej.

Warto zobaczyć

Spacer warto zacząć przy kościele św. Stanisława Kostki i placu Matki Teresy z Kalkuty, dawnym rynku samodzielnego Grabowa. Stąd blisko do Domu Grotha przy ulicy Dubois i do wzgórza, na którym przypuszczalnie stał Zamek Odrzański. Najlepszy widok na stoczniowe bramownice daje rejs po Odrze lub spacer po przeciwległym brzegu, a dopełnieniem wycieczki może być odpoczynek w parku Żeromskiego.