Badania przed zabiegiem i operacją

Po co wykonuje się badania przed zabiegiem i operacją

Przed planowym zabiegiem lekarz chce mieć pewność, że organizm bezpiecznie zniesie znieczulenie, utratę krwi i gojenie się rany. Część problemów – niedokrwistość, zaburzenia krzepnięcia, niewyrównana cukrzyca czy zaburzenia elektrolitów – nie daje objawów, a podczas operacji może prowadzić do powikłań.

Pakiet przed operacją to zestaw badań laboratoryjnych, które szpitale i poradnie anestezjologiczne zlecają najczęściej. Warto jednak wiedzieć, że według współczesnych zaleceń towarzystw anestezjologicznych badania laboratoryjne powinny być dobrane do stanu zdrowia pacjenta i rodzaju zabiegu. U młodej, zdrowej osoby przed niewielkim zabiegiem rutynowy pełny zestaw często nie jest potrzebny, a o zakresie decyduje lekarz.

W praktyce wiele szpitali ma jednak własne listy wymaganych badań. Dlatego przed wizytą w laboratorium zawsze zapytaj, czego dokładnie oczekuje placówka, w której odbędzie się zabieg.

Kiedy i kto powinien wykonać badania przedoperacyjne

Badania laboratoryjne przed zabiegiem wykonuje się zwykle kilka dni do kilku tygodni przed planowanym terminem. Ich zakres rośnie wraz z wiekiem pacjenta, liczbą chorób przewlekłych i rozległością operacji. Szersze badania są potrzebne szczególnie u osób:

• z cukrzycą, chorobami nerek, serca lub wątroby,
• przyjmujących leki przeciwkrzepliwe, moczopędne lub sterydy,
• z niedokrwistością w przeszłości lub obfitymi krwawieniami,
• przed dużymi operacjami z możliwą utratą krwi, np. wymianą stawu biodrowego,
• starszych, zwłaszcza po 65. roku życia,
• z nieprawidłowymi wynikami we wcześniejszych badaniach.

Co wchodzi w skład pakietu przed operacją

Skład tych badań laboratoryjnych bywa w różnych laboratoriach i szpitalach nieco inny. Poniżej opisujemy osiem oznaczeń, o które pyta się najczęściej.

Morfologia krwi przed zabiegiem pokazuje hemoglobinę, białe krwinki i płytki krwi. Niedokrwistość zwiększa ryzyko przetoczenia krwi, a niska liczba płytek – krwawienia. Wysokie białe krwinki mogą świadczyć o infekcji, przy której planowy zabieg się odkłada.

Grupa krwi i czynnik Rh są potrzebne na wypadek konieczności przetoczenia krwi. Przed samą transfuzją szpital wykonuje dodatkowo próbę zgodności i badanie przeciwciał odpornościowych.

Koagulogram, czyli badanie układu krzepnięcia, obejmuje zwykle INR, APTT i czasem fibrynogen. Pozwala wykryć skłonność do krwawień i ocenić działanie leków przeciwkrzepliwych.

Stężenie sodu i stężenie potasu to elektrolity ważne dla pracy serca i mózgu. Ich zaburzenia, częste u osób przyjmujących leki moczopędne, mogą zwiększać ryzyko zaburzeń rytmu serca w czasie znieczulenia.

Poziom glukozy na czczo wykrywa nierozpoznaną cukrzycę. Wysoki cukier utrudnia gojenie ran i zwiększa ryzyko zakażeń. U osób z cukrzycą lekarz często ocenia też hemoglobinę glikowaną.

Badanie kreatyniny pokazuje pracę nerek. Od niej zależy dawkowanie wielu leków podawanych w szpitalu, w tym antybiotyków i środków kontrastowych.

Antygen HBs wykrywa zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu B. Wiele szpitali go wymaga, a przed planowym zabiegiem zaleca się też szczepienie przeciw WZW B, jeśli pacjent nie był zaszczepiony.

Jak przygotować się do badania krwi przed operacją

Do laboratorium przyjdź rano, na czczo. Wszystkie oznaczenia wykonuje się z jednego pobrania krwi z żyły, a laboratorium rozdziela je na kilka probówek. Leków przewlekłych zwykle się nie odstawia – szczególnie nie wolno samodzielnie przerywać leczenia przeciwkrzepliwego, bo grozi to zakrzepicą lub udarem. Badania laboratoryjne wykonane w trakcie przeziębienia mogą wyjść nieprawidłowo, dlatego przy infekcji warto przesunąć pobranie i poinformować szpital.

Zapytaj w szpitalu, jak długo wyniki zachowują ważność. Często jest to kilka tygodni, ale zasady różnią się między placówkami. Wynik grupy krwi wydany na właściwym dokumencie przez laboratorium jest zwykle ważny bezterminowo, choć szpital i tak wykona własne badania laboratoryjne przed ewentualnym przetoczeniem.

Normy i jak czytać wyniki przed zabiegiem

Każde laboratorium podaje własne zakresy referencyjne, a w koagulogramie różnice między laboratoriami bywają spore, bo zależą od użytych odczynników. Dlatego wyniki porównuje się z zakresem wydrukowanym przy oznaczeniu, a nie z tabelą z internetu.

Lekko nieprawidłowy wynik nie zawsze oznacza przesunięcie operacji. Anestezjolog ocenia, czy odchylenie ma znaczenie przy danym zabiegu – inna granica bezpieczeństwa obowiązuje przy usunięciu znamienia, a inna przy dużej operacji brzucha. Wyniki badania laboratoryjnego czyta się zawsze razem z wywiadem, badaniem i EKG.

Jeśli masz wyniki z kilku laboratoriów, nie przepisuj ich do jednej tabeli bez opisu – każde laboratorium mogło użyć innej metody. Przynieś oryginały, a lekarz oceni, czy wcześniejsze badania laboratoryjne pokazują stabilny obraz.

Wyniki nieprawidłowe – co dalej z zabiegiem

Niska hemoglobina przed planową operacją jest sygnałem do znalezienia i leczenia przyczyny anemii, najczęściej niedoboru żelaza. Coraz więcej szpitali stosuje tzw. postępowanie z krwią pacjenta: wyrównanie niedokrwistości przed zabiegiem zmniejsza potrzebę przetoczeń i ryzyko powikłań. Wydłużony APTT lub podwyższony INR w badaniach laboratoryjnych u osoby nieprzyjmującej leków przeciwkrzepliwych wymaga wyjaśnienia przed operacją.

Wysoka glukoza może oznaczać nierozpoznaną cukrzycę – lekarz zleca wtedy dalsze badania laboratoryjne i czasem przesuwa zabieg do czasu wyrównania. Nieprawidłowy potas wymaga korekty, a podwyższona kreatynina – oceny nerek i dostosowania leków. Dodatni HBsAg nie przekreśla zabiegu, ale wymaga konsultacji i odpowiednich środków ostrożności.

Badania przed operacją na NFZ i prywatnie

Przy zabiegu na NFZ część badań wykonuje szpital lub poradnia przyszpitalna, a część zleca lekarz kierujący lub lekarz rodzinny – na NFZ może on zlecić m.in. morfologię, sód, potas, glukozę, kreatyninę, INR, APTT i HBsAg. Grupę krwi zleca zwykle lekarz prowadzący leczenie lub szpital. Prywatnie zestaw można wykonać bez skierowania w większości laboratoriów; w Szczecinie wiele punktów pobrań przyjmuje bez zapisów od wczesnego rana.

Na wizytę kwalifikacyjną lub w dniu przyjęcia zabierz wyniki z laboratorium w wersji papierowej, oryginał grupy krwi, listę leków i dokumentację chorób przewlekłych. Jeśli badania laboratoryjne wykonujesz prywatnie, sprawdź, czy wydruk zawiera Twoje pełne dane i podpis diagnosty laboratoryjnego – szpitale zwracają na to uwagę.

Kiedy zgłosić się do lekarza przed terminem

Poinformuj szpital lub lekarza, jeśli przed zabiegiem pojawi się gorączka, infekcja, nowy ból w klatce piersiowej, duszność lub krwawienia – planowy zabieg często trzeba wtedy przełożyć. Jeśli laboratorium zgłosi wynik krytyczny, np. bardzo niską hemoglobinę lub bardzo wysoki potas, skontaktuj się z lekarzem jeszcze tego dnia. Silne krwawienie, omdlenie czy duszność spoczynkowa to powód do wezwania pomocy pod numerem 112.